27/9/08

Σημειώσεις από μία συζήτηση στο Ι.ΣΤΑ.ΜΕ...


Πρόσφατα, παρακολούθησα μία ενδιαφέρουσα συζήτηση στο Ι.ΣΤΑ.ΜΕ με θέμα την ανίχνευση κρίσιμων διεθνών και εγχώριων αλλαγών, τις κοινωνικοπολιτικές επιδράσεις τους και τη σημασία τους για το σύγχρονο σοσιαλιστικό κόμμα. Ο σχολιασμός επικεντρώνεται σε 3 βασικές διαπιστώσεις: α) βαθμιαία μετατόπιση του διεθνούς συστήματος προς μία κατάσταση πολυπολικότητας, β) σταδιακή υποχώρηση της κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού και (εκ νέου) ανάδυση του προστατευτισμού (ρόλος του κράτους) και γ) νέοι τύποι ανάπτυξης και κοινωνικές δυνάμεις που διεκδικούν περισσότερα. Ως προς αυτά τα θέματα καταγράφω μερικές παρατηρήσεις μου ως αφορμή για διάλογο:

1. Από τη συζήτηση διαπιστώθηκε ότι υπάρχει μία μετακίνηση προς ένα διεθνές σύστημα με πολυπολικά χαρακτηριστικά. Αν και φαίνεται η ηγεμονική θέση των Η.Π.Α (υπερδύναμη) να μην αμφισβητείται, εντούτοις η ηγεμονία της προσδιορίζεται και οριοθετείται πολύ διαφορετικά συγκριτικά με «την εποχή της μονοκρατορίας». Η εμπειρία υποδεικνύει ότι ο τρόπος της βαθμιαίας μετακίνησης σε ένα πολυπολικό σύστημα γίνεται -συχνά- με τρόπο μη σχεδιασμένο, μη ειρηνικό και μη δημοκρατικό (εισήγηση του Προέδρου του ΙΣΤΑΜΕ). Νομίζω ότι, η διαπίστωση αυτή οδηγεί σε ένα κρίσιμο συμπέρασμα: αφαιρετικά, αν θεωρήσουμε ότι οι βασικές παράμετροι της εθνικής ισχύος είναι η πολιτική, οικονομική και στρατιωτική ισχύς, φαίνεται ότι σήμερα η σχετική ένταση της στρατιωτικής δύναμης ως προς τον προσδιορισμό της συνολικής εθνικής ισχύος τείνει να αυξάνεται. Αυτό ενδεχομένως επιδρά στη διαμόρφωση της διεθνούς διπλωματίας, ώστε η σχετική επίδραση της -κατά μία έννοια- χομπσιανής προσέγγισης των διεθνών σχέσεων να αυξάνει συγκριτικά με τις περισσότερο ιδεαλιστικές αντιλήψεις. Ίσως να διαμορφώνονται «ψυχροπολεμικές» καταστάσεις σε διαφορετικές περιφέρειες (π.χ Καύκασος, Βαλκάνια κτλ.) Προφανώς, πρέπει να δούμε τι μπορεί να σημαίνουν αυτά τα σχήματα ως προς την άσκηση της εθνικής εξωτερικής πολιτικής (αν την επηρεάζουν, αν πρέπει να αναπροσαρμοστεί κτλ.). Διατυπώθηκε η ιδέα για μία ευέλικτη (έξυπνη) εξωτερική πολιτική που μπορεί να εκμεταλλεύεται «παράθυρα ευκαιρίας» στις συγκρούσεις συμφερόντων μεταξύ ισχυρότερων κρατών (πχ. ΗΠΑ - Ρωσίας), σε αντίθεση με τη λογική της ξεκάθαρης συμπαράταξης με το ένα ή το άλλο μέρος. Τα κρίσιμα ερωτήματα για το σοσιαλιστικό κόμμα είναι: α) πώς μετασχηματίζεται αυτή η σκέψη στην εφαρμοσμένη εξωτερική πολιτική, β) εάν συμφωνούμε στη υπόθεση της σχετικής αύξησης της σημασίας της στρατιωτικής ισχύος, ποια είναι η επιλογή του σοσιαλιστικού κόμματος ως προς το ύψος των πόρων που δεσμεύει μία κοινωνία για άμυνα και ασφάλεια (εις βάρος άλλων δημόσιων αγαθών). Με άλλα λόγια, πώς αντιμετωπίζεται ένα συχνό αίτημα της αριστεράς για μείωση των στρατιωτικών εξοπλισμών προς όφελος π.χ της κοινωνικής πολιτικής.

2. Όσο λάθος είναι ο ισχυρισμός ότι οι αγορές επιτυγχάνουν τα «πάντα», τόσο λάθος είναι και ο ισχυρισμός ότι οι αγορές «δεν μπορούν». Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση έχει εντείνει τη διεθνή πολιτική συζήτηση ως προς το θεμελιώδες δίπολο της πολιτικής οικονομίας: κράτος vs αγορά. Συχνά, η αποτυχία της διεθνούς χρηματοπιστωτικής αγοράς χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για την ανάδυση επιχειρημάτων περί της αναγκαιότητας παρέμβασης του κράτους στην οικονομία. Ωστόσο οι έννοιες «κράτος» και «αγορά» δεν είναι μονοδιάστατες. Το δίλημμα κράτος ή αγορά όταν δεν οριοθετείται είναι κενό περιεχομένου. Υπάρχουν διαφορετικά είδη κρατικής παρέμβασης και πολλές αγορές. Σε άλλες περιπτώσεις είναι αναγκαία μεγαλύτερη κρατική ρύθμιση και λιγότερη αυτορρύθμιση και σε άλλες λιγότερο κράτος και περισσότερη αγορά. Το σοσιαλιστικό κόμμα οφείλει να προσδιορίσει επαρκώς τα ερωτήματα: πόσο κράτος και που, τι κράτος και γιατί…

3. Το σοσιαλιστικό κόμμα οφείλει να απευθυνθεί στις δυναμικές κοινωνικές ομάδες που σαφώς υποεκπροσωπούνται στο πολιτικό σύστημα και αποκλείονται από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων (π.χ νέοι, γυναίκες, μετανάστες). Διαπιστώνεται ελλιπής εκπροσώπηση τόσο στο επίπεδο της πολιτικής (κόμματα) όσο και στο επίπεδο της αγοράς εργασίας (συνδικάτα). Αυτές οι κοινωνικές ομάδες είναι στο περιθώριο και στο πεδίο των ευκαιριών (δείτε π.χ τις «βαριές» ρυθμίσεις της αγορά εργασίας, το αντινεανικό φορολογικό σύστημα, το ασφαλιστικό κτλ.) και στο πεδίο των εισοδηματικών ενισχύσεων (δείτε την αναιμική κοινωνική πολιτική ως προς την πρόνοια). Σε μία κοινωνία σύγκρουσης πολλαπλών συμφερόντων το σοσιαλιστικό κόμμα δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένο στο μανιχαϊστικό δίπολο κεφάλαιο – εργασία, αλλά να επικεντρώσει το ενδιαφέρον του και σε επιμέρους συγκρούσεις: π.χ μεταξύ insiders outsiders στην αγορά εργασίας, μεταξύ των γενεών κτλ.

4 comments:

open-eyed-dreamer on 27 Σεπτεμβρίου 2008 - 10:35 μ.μ. είπε...

Τα συμπεράσματα της συζήτησης είναι χρήσιμα, αλλά πιο χρήσιμα είναι τα επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα όλων όσων έλαβαν μέρος στη συζήτηση. Αν μπορούσες να τα αναφέρεις...
Θέση + αντίθεση + νέα θέση + νέα αντίθεση + ... = σύνθεση.

Homo Sapiens on 28 Σεπτεμβρίου 2008 - 12:10 μ.μ. είπε...

@ open eyed dreamer,

για την ακρίβεια, η ανάρτηση δεν παρουσιάζει τα συμπεράσματα της συζήτησης. Πρόκειται για δικές μου σκέψεις για κάθε θέμα που συζητήθηκε. Θα ήταν πολύ δύσκολο να γράψω αναλυτικά τι συζητήθηκε και ποια επιχειρήματα/ (διαφωνίες/συμφωνίες) διατυπώθηκαν.
Μπορούμε όμως να εφαρμόσουμε το διαλεκτικό σχήμα που προτείνεις με αφορμή αυτά που έχω γράψει...Άλλωστε, το κείμενο αποτελεί περισσότερο ένα περίγραμμα διαλόγου....

LEFT LIBERAL SYNTHESIS on 29 Σεπτεμβρίου 2008 - 11:58 π.μ. είπε...

Το δίλημμα κράτος ή αγορά όταν δεν οριοθετείται είναι κενό περιεχομένου. Υπάρχουν διαφορετικά είδη κρατικής παρέμβασης και πολλές αγορές. Σε άλλες περιπτώσεις είναι αναγκαία μεγαλύτερη κρατική ρύθμιση και λιγότερη αυτορρύθμιση και σε άλλες λιγότερο κράτος και περισσότερη αγορά
Είναι ανιαρό και άνευ ουσίας,αλλά και η απόλυτη ταύτηση είναι σχολιασμός

open-eyed-dreamer on 3 Οκτωβρίου 2008 - 11:41 μ.μ. είπε...

Επανήλθα, λίγο καθυστερημένα! Η ανάρτησή σου θέτει τόσα πολλά ζητήματα, που αναγκαστικά θα επικεντρωθώ σε ένα, στην ανάγκη να επαναπροσδιοριστεί η ελληνική εξωτερική πολιτική, υπό το φως των νέων δεδομένων.

Πρώτον, η πρότερη ιδεαλιστική προσέγγιση κατά τη διάρκεια της δεκαετίας 1990 στηρίχτηκε περισσότερο σε ελπίδες (ή ίσως και σε πραγματιστική ανάγνωση της ανισορροπίας ισχύος στο Αιγαίο) και σε μετάγγιση στον ελληνικό ακαδημαϊκό κόσμο αγγλοσαξωνικών αναλύσεων για τον υποτιθέμενο ιδεαλισμό των ανθρωπιστικών επεμβάσεων της Δύσης και την αγαθή(benevolent) ηγεμονία των ΗΠΑ. Ένα νέο Παράδειγμα φάνηκε να γενιέται στις Διεθνείς Σχέσεις, όπου το τέλος της ιστορίας πλησίαζε. Ωστόσο, ο ίδιος ο Μπλαιρ παραδέχεται* ότι οι λεγόμενες ανθρωπιστικές επεμβάσεις θα εξαρτιόταν κάθε φορά και από τα εθνικά συμφέροντα αυτών που τις διεξήγαγαν.

Πάντως τα γεγονότα δε συνηγορούν ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική επαναπροσδιορίστηκε θεμελιωδώς τη δεκαετία του '90. Σίγουρα άλλαξαν οι τόνοι από την επιθετικότητα του Α.Παπανδρέου στη μειλιχιότητα του Σημίτη. Πολλοί θα αναφερθούν στη συμφωνία της Μαδρίτης (1997) που αποτελεί το πρώτο έγγραφο που αναγνωρίζει την ύπαρξη διαφορών γενικά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο, ενώ άλλοι στους S-300. Προσωπικά αμφιβάλλω αν θα ήταν διαφορετική η εξέλιξη οποιοσδήποτε κι αν ήταν πρωθυπουργός, οποιαδήποτε κι αν ήταν η κυρίαρχη προσέγγιση του διεθνούς συστήματος από τις ελληνικές ελίτ. Η ελληνική εξωτερική πολιτική είναι διαχρονικά κατευναστική, είτε δείχνει δόντια (Α.Παπανδρέου) και μετά υπογράφει μορατόριουμ για τις έρευνες στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, είτε χορεύει ζεμπεκιές (Γ.Παπανδρέου) και μετά στηρίζει το σχέδιο Ανάν.

Δεν ξέρω πού βασίζεται αυτή η ανιστόρητη προσέγγιση, αλλά ξέρω πού δεν βασίζεται και είναι το δεύτερο σχόλιό μου. Δε βασίζεται σε ένα σοβαρό, με σημαντικούς πόρους και αξιοκρατικά στελεχωμένο διπλωματικό σώμα. Στις σοβαρές χώρες η διπλωματία και η στρατιωτική ισχύς (η απειλή χρήσης στρατιωτικής ισχύος, εφόσον είναι πειστική) χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των στόχων στην εξωτερική πολιτική. Στην Ελλάδα έχουμε εγκαταλείψει και τις δύο στην τύχη τους και πάλι δεν μπορώ να καταλάβω το γιατί. Και η απάντηση δεν είναι βούτυρο ή όπλα. Ώς πολίτης και άνθρωπος μπορείς να στρέψεις το άλλο μάγουλο όταν σε χτυπάνε, μπορείς να είσαι όσο ιδεαλιστής θέλεις, να αγωνίζεσαι για όποια υπόθεση κοινωνικής δικαιοσύνης σε συγκινεί. Ως κόμμα, αριστερό ή κατ' επίφαση κεντροαριστερό μπορείς να στηρίζεις τα αντίστοιχα κόμματα στην Τουρκία, τα οποία είναι πιο φιλειρηνικά από τους Κεμαλιστές. Αλλά ως κράτος, όταν έχεις απέναντί σου μια χώρα που διακηρύσσει τον αναθεωρητισμό οφείλεις να αντιστέκεσαι με κάθε μέσο και κυρίως με μια σοβαρή διπλωματία, που διαπραγματεύεται αλλά ορίζει σαφώς τις κόκκινες γραμμές της.

Καλές οι αναλύσεις στο ΙΣΤΑΜΕ, ΕΛΙΑΜΕΠ κτλ, αλλά στην πράξη η προχειρότητα, ο επαρχιωτισμός και η κομματικοκρατία χαρακτηρίζουν διαχρονικά την ελληνική εξωτερική πολιτική και δε βλέπω αυτό να αλλάζει σύντομα...

*http://www.number10.gov.uk/Page1297 (Section on International Security)

Υ.Γ.: Δεν καταδέχομαι καν να αναφερθώ στο Μητσοτάκη
Υ.Γ.2: Παρά τα διαχρονικά χαρακτηριστικά (επαρχιωτισμός, προχειρότητα, κομματικοκρατία) διαφαίνεται ότι στο σκοπιανό και στη διπλωματία των αγωγών ο Κωστάκης κάνει καλή δουλειά.
Υ.Γ.3: Προσωπικά σιχαίνομαι το στρατό και τη βιομηχανία όπλων. Στα όνειρά μου θα ήθελα να τους βάλω φωτιά και να μπορούμε να χορεύουμε στη Σάμο και το Ismir με τους Τούρκους φίλους μου. Αλλά, εφόσον το τουρκικό κράτος, ένα κράτος αυταρχικό και μιλιταριστικό, δε μετακινείται ούτε ίντσα από τις διεκδικήσεις του (εδώ και 4 χρόνια έπρεπε να έχει εφαρμόσει το πρωτόκολλο με το οποίο θα επέτρεπε τη χρήση τουρκικών αεροδρομίων και λιμανιών από κυπριακές επιχειρήσεις), αναμένω από την εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση να προστατέψει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας από τις εκπεφρασμένες τουρκικές βλέψεις. Η ελληνοτουρκική φιλία σε επίπεδο λαών και ανθρώπων δε χωρά ενστάσεις και κριτήρια. Αλλά σε επίπεδο κρατών και κυβερνήσεων πρέπει να στηρίζεται σε γερές βάσεις, όπως το διεθνές δίκαιο, ο αλληλοσεβασμός και (δυστυχώς) στην περίπτωση Ελλάδας - Τουρκίας (προς το παρόν και στο κοντινό μέλλον) η ισορροπία ισχύος. Αλλιώς είναι χάρτινη και επισφαλής και οι πρώτοι που θα υποστούν τις συνέπειες, μόλις καταρρεύσει μια τέτοια χάρτινη φιλία θα είναι οι λαοί, οι απλοί άνθρωποι, κι όχι οι όποιες "φιλειρηνικές", επιχειρηματικές ελίτ.

Σόρρυ που έγραψα τόσα πολλά... και που έδωσα έμφαση στα ελληνοτουρκικά, αλλά νομίζω ότι αυτά αποτελούν την καθ' αυτό ουσία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, παρόλο που άλλα ζητήματα όπως η σχέση με τις Μεγάλες Δυνάμεις (σα να βρισκόμαστε στο 1830 μου κάνει αυτό το "Μεγάλες Δυνάμεις") και η ενεργειακή ασφάλεια είναι επίσης πολύ σημαντικά.
Κανένα σχόλιο;;;
Καλή επιτυχία στην ομιλία στην Ορεστιάδα!

Sponsors

Archive

 

Homo sapiens. Copyright 2008 All Rights Reserved Revolution Two Church theme by Brian Gardner Converted into Blogger Template by Bloganol dot com