Η διακριτική γοητεία των αντιφάσεων ή αλλιώς...μάθετε να χτίζετε

Οι αντιφάσεις και οι αντινομίες που διατυπώνονται στο δημόσιο πολιτικό διάλογο είναι αξιοσημείωτες. Τις περισσότερες φορές, όταν και είναι προδήλως αντιληπτές, εξηγούνται ως η αναπόφευκτη, γενετική αδυναμία του ιδεοληπτικού πολιτικού λόγου. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου απροσδόκητο να ενδημούν και στον πολιτικό λόγο που -κατά τα φαινόμενα- εμφανίζεται ως απροκατάληπτος και προοδευτικός. Τότε, είναι περισσότερο αφανείς, δυσδιάκριτες και συνήθως κρύβονται πίσω από γοητευτικά και ελκυστικά πολιτικά συνθήματα.
Δείτε για παράδειγμα το αίτημα για την δημιουργία ενός νέου οικονομικού μοντέλου. Το πρόταγμα για την παραγωγική αναδιάρθρωση της χώρας διατυπώνεται από ένα ευρύ φάσμα πολιτικών σχηματισμών, ακόμα και μερικών που κατά την τρέχουσα -ανοήτως κατασκευασμένη- πολιτική τυπολογία τοποθετούνται στον αντιμνημονιακό πόλο. Αλήθεια, υπάρχει πολιτικός διάλογος για το τι σημαίνει «Νέο Παραγωγικό Μοντέλο»; Οι περισσότεροι επιμένουν στον επικοινωνιακό πληθωρισμό ενός συνθήματος που απλώς ακούγεται ωραίο, ενώ κάποιοι άλλοι υπαινίσσονται ένα «άλλο ελληνικό κράτος-πατερούλη που είναι εφικτό!» και που με πενταετή πλάνα ανάπτυξης και εθνικά στρατηγικά σχέδια (sic) θα προσφέρει την πολυπόθητη ανασυγκρότηση και ανάπτυξη. Ακόμα και κάποιοι -που παριστάνουν; - τους προοδευτικούς μεταρρυθμιστές και που δείχνουν να αντιλαμβάνονται ότι η παραγωγική αναδιάρθρωση σημαίνει δομικούς μετασχηματισμούς στο κράτος και στην οικονομία, με σχετική ευκολία και πάντως δίχως περαιτέρω εξηγήσεις οδύρονται δημόσια για το κλείσιμο εμπορικών καταστημάτων, για το «τέλος» φθινόντων, μη ανταγωνιστικών οικονομικών κλάδων, για τη μείωση του ανθρώπινου δυναμικού που εργάζεται στο δημόσιο τομέα, για τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ αγοράς και πανεπιστημίου.
Ένα ακόμα ενδεικτικό παράδειγμα είναι το σχεδόν καθολικό αίτημα για εκσυγχρονισμό και αναδιάρθρωση της αγροτικής παραγωγής στη βάση ενός ολοκληρωμένου επιχειρηματικού δικτύου αγοράς που θα συνενώνει με αποτελεσματικό τρόπο τους διαφορετικούς κρίκους της αλυσίδας προστιθέμενης αξίας (παραγωγή, συσκευασία, τυποποίηση, μεταποίηση, διανομή, πώληση, εξαγωγές). Αλήθεια, πώς συμβιβάζεται αυτή η πολιτική και οικονομική πρόταση με την θέση περί της αναγκαιότητας εξάπλωσης της πρακτικής της απ’ ευθείας πώλησης προϊόντων από τον παραγωγό στον καταναλωτή; Οι υπαρκτές δυσλειτουργίες της ελληνικής αγοράς έχουν οδηγήσει στο τεράστιο άλμα πολιτικής όπου ο υποτιμητικός τίτλος «μεσάζοντες» είναι ικανός να χωρέσει όλα τα ενδιάμεσα στάδια μεταξύ παραγωγής και πώλησης. Κάπως έτσι, στο δημόσιο διάλογο, στα media, στην τοπική αυτοδιοίκηση έχει εντυπωθεί ο αντιφατικός συμβιβασμός μεταξύ της πολιτικής πρότασης για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο στη γεωργία και της ενθάρρυνσης του «κινήματος της πατάτας».
Δείτε και μερικά άλλα χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιου τύπου αντιφάσεων στον πολιτικό λόγο και στην πολιτική συμπεριφορά. Ολόκληρο το πολιτικό σύστημα ομνύει στην ανάγκη να επενδύσουμε στη νέα γενιά ως το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα σε συνθήκες έντονης δημογραφικής ανισορροπίας. Την ίδια στιγμή, υπό την πλάνη ότι οι δημόσιοι πόροι είναι απεριόριστοι και ότι στην οικονομία δεν υπάρχουν σχέσεις ανταλλαγής (trade-offs), το ίδιο πολιτικό σύστημα με τη διαμεσολάβηση των media επιμένει σε μία ιδιότυπη συνταξιολαγνεία. Πόσοι, άραγε, παραξενεύτηκαν όταν οι πολιτικοί αρχηγοί μετά το τέλος μίας συνάντησής τους με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας πριν λίγους μήνες, δήλωσαν ότι συζητούσαν επί επταώρου για τις επικουρικές συντάξεις, ενώ την ίδια στιγμή κατόρθωσαν να χωρέσουν στις πολιτικές τους δηλώσεις και το ζήτημα της ανεργίας των νέων; Υποθέτω, όχι πολλοί. Είναι εκείνοι, τέλος πάντων, που καταλαβαίνουν ότι κάτι δεν πάει καλά όταν κάποιος δηλώνει ότι απεχθάνεται τον λαϊκισμό αλλά την ίδια στιγμή κάθε πρόταση του αρχίζει ή τελειώνει με το «αυτό που θέλει ο ελληνικός λαός είναι….» , δείχνοντας τεράστια αυτοπεποίθηση υποδυόμενος έναν ακόμα αυθεντικό εκφραστή της κοινωνίας. Δείτε και αυτό που συμβαίνει τελευταία με την πνευματική ελίτ του τόπου και τους ηγέτες (;) των πανεπιστημίων. Έχουν γράψει χιλιόμετρα ολόκληρα με άρθρα, δημόσιες παρεμβάσεις και πολιτικές διακηρύξεις φερόμενοι να γνωρίζουν ακριβώς τι χρειάζεται να γίνει στη χώρα για να σωθεί, αλλά κατά ένα περίεργο τρόπο εμφανίζουν μία απίστευτη δυστοκία να εφαρμόσουν ένα νόμο στο δικό τους πεδίο.
Οι αντιφάσεις στον πολιτικό λόγο έχουν βαθιές ρίζες στην πολιτική συμπεριφορά. Άλλωστε, η ίδια η πορεία της μεταπολίτευσης μπορεί να ιδωθεί υπό το πρίσμα μίας διαλεκτικής των αντιφάσεων. Την ίδια στιγμή που εδραιώνεται η Δημοκρατία και ένας σύγχρονος συνταγματικός πολιτισμός γιγαντώνεται το πελατειακό κράτος του παρασιτισμού και της ανομίας. Ο πολιτισμός δικαιωμάτων συμβιώνει με ένα ατροφικό πολιτισμό υποχρεώσεων. Ο εκδημοκρατισμός των κοινωνικών θεσμών (οργανώσεις της εργασίας, πανεπιστήμια) παράγει εκτρωματικές, τυραννικές μειοψηφίες. Η θεμελίωση του κοινωνικού κράτους και των κοινωνικών δικαιωμάτων συνυπάρχουν με άνισα προνόμια, ανισότητες και κραυγαλέες αδικίες. Η επιλογή υιοθέτησης του κοινού νομίσματος συμβαδίζει με τη θεσμική υποστήριξη μίας αντιπαραγωγικής, δανειοκίνητης οικονομίας.
Δεν υπάρχει προοδευτικός λόγος με ουσιαστικό νόημα και περιεχόμενο αν δεν μπορεί να ανιχνεύει, να αποφεύγει και να «θεραπεύει» τέτοιες αντιφάσεις και αντινομίες στο δημόσιο πολιτικό διάλογο. Είναι μία θεμελιώδης αδυναμία που έχει στερήσει στον προοδευτικό χώρο να εξοπλιστεί με μία «μεταρρυθμιστική τεχνολογία» που περιλαμβάνει λόγο, διαπραγμάτευση, πολιτική πρακτική και δράση που απαντούν με θεωρητική και εμπειρική τεκμηρίωση στο γιατί, στο πότε και στο πώς κάθε αλλαγής και μπορούν να προωθούν μεταρρυθμίσεις με αποτελεσματικό και κοινωνικά δίκαιο τρόπο. Για τις προοδευτικές δυνάμεις η απόκτηση «μεταρρυθμιστικής τεχνολογίας» απαιτεί μία ιστορική παραχώρηση, μία πολιτική «υποβάθμιση» που προϋποθέτει το πέρασμα από τα μεγάλα οράματα στις μικρές και συγκεκριμένες επιτυχίες, που προϋποθέτει την αναγνώριση της ανάγκης ότι σήμερα δεν χρειαζόμαστε τους μεγάλους αρχιτέκτονες της πολιτικής αλλά πολλούς και καλούς μηχανικούς και χτίστες….

2009 & Γενιά των 700ευρώ

Από το blog της G700

Το 2009 για τη «Γενιά των 700ευρώ» ήταν η δυσκολότερη περίοδος των τελευταίων ετών. Οι αρνητικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης μοιραία επικεντρώθηκαν σε σημαντικό βαθμό στο πιο ευάλωτο τμήμα της αγοράς εργασίας. Στους νέους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα, ειδικά στους απασχολούμενους στην πιο ευέλικτη βαθμίδα της αγοράς εργασίας. Απολύσεις, μη ανανέωση συμβάσεων, πάγωμα καταβολής μισθών ή μείωση μισθού, αναγκαστικές άδειες άνευ αποδοχών, «σιωπηρή» συναίνεση στη μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας, εργασιακή ανομία και εργοδοτικοί εκβιασμοί ,αποτέλεσαν συνηθισμένα φαινόμενα για τη «Γενιά των 700ευρώ».

Δίπλα στην οικονομική και εργασιακή κρίση, η κυβερνητική αφασία της προηγούμενης περιόδου, η μεταρρυθμιστική ατολμία, η διαφθορά, η αναξιοκρατία, η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος και η αδυναμία ποιοτικής αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού των δημόσιων αγαθών συνέθεσαν ένα απογοητευτικό σκηνικό μιας αδιέξοδης και μπλοκαρισμένης κοινωνίας που ώθησε πολλούς νέους στην απογοήτευση, στην παραίτηση, στην αδιαφορία και τη βία. Όσοι βρεθήκαμε στους δρόμους, όσοι συζητούμε τακτικά στο blog και στις καθημερινές μας παρέες, όσοι ζήτησαν τη συμβουλή μας για τα εργασιακά τους ζητήματα (Συνήγορος του Εργαζομένου), μοιραζόμαστε τα ίδια προβλήματα και τις ίδιες αγωνίες: μήπως είμαστε μία γενιά «Ιφιγένεια»; Μήπως η πιθανότητα της κοινωνικής στασιμότητας ή και καθόδου για τη νέα γενιά είναι ισχυρότερη από ποτέ; Μήπως βιώνουμε μία τραγική συμπαιγνία των καλά βολεμένων του μεταπολιτευτικού status quo εις βάρος της νέας γενιάς;

Σ΄ αυτό το πλαίσιο και σ’ αυτή την ευρύτατη agenda θεμάτων, οι δημόσιες παρεμβάσεις της G700 είχαν πολλαπλό περιεχόμενο. Συνοπτικά, επιχειρήσαμε μέσα από τη συλλογική μας προσπάθεια:
- να διατηρήσουμε ενεργό το κοινωνικό ενδιαφέρον για το θέμα της γενιάς των 700 ευρώ
-να δώσουμε φωνή στο πρεκαριάτο -την ανεκπροσώπητη κοινωνική πλειοψηφία των νέων εργαζομένων ηλικίας 25-35
-να τεκμηριώσουμε τις σημαντικότερες όψεις κοινωνικής και διαγενεακής ανισότητας στην Ελλάδα και να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα των μελλοντικών γενεών
-να διατυπώσουμε μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες και προτάσεις πολιτικής για τα σημαντικότερα πολιτικο-κοινωνικά θέματα (παιδεία, εργασιακό, ασφαλιστικό, πράσινη οικονομία)
- να «αμφισβητήσουμε» τους παραδοσιακούς θεσμούς πολιτικής εκπροσώπησης και να προβάλλουμε την συλλογική, αυτόνομη και αυτο-οργανωτική πολιτική πρωτοβουλία της «κοινωνίας των πολιτών» (netroots) - να επισημάνουμε την αξία της ατομικής και συλλογικής υπευθυνότητας για τη νέα γενιά και να καταδείξουμε τα αδιέξοδα της βίας και της «κοινωνίας του φραπέ»
- να αναδείξουμε τη διαγενεακή δικαιοσύνη, ως βασικής συνιστώσας της κοινωνικής δικαιοσύνης και θεμελιακό κριτήριο άσκησης των δημόσιων πολιτικών.

Πέρα από τις δημόσιες παρεμβάσεις μας στο blog και στα παραδοσιακά ηλεκτρονικά και έντυπα Μέσα για την προώθηση των παραπάνω θεμάτων, το 2009 υπήρξε μια χρονιά έντονης κινητικότητας, η οποία σημαδεύτηκε και από σημαντικές επιτυχίες. Ενδεικτικά:
-Βοηθήσαμε στη σύνταξη Γραπτής Δήλωσης Ευρωβουλευτών για το Πρεκαριάτο, σχετικά με την ανάγκη αντιμετώπισης της εργασιακής ανασφάλειας, της φτώχειας και της ανεργίας των εργαζόμενων νέων μετά από πίεση της G700
- Συνδιοργανώσαμε με την 50και Ελλάς Εκδήλωση, τη μοναδική σε όλη την Ελλάδα, για την πρώτη Ευρωπαϊκή Ημέρα Διαγενεακής Αλληλεγγύης και καταθέσαμε Γραπτή Δήλωση για το Διαγενεακό Ζήτημα (29 Απριλίου 2009)
- Βραβευτήκαμε με το Βραβείο του Ευρωπαίου Πολίτη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ).
- Γραφτήκαμε στο Μητρώο Εκπροσώπων Συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με δυνατότητα συμμετοχής στις ηλεκτρονικές δημόσιες διαβουλεύσεις της Ε.Ε Ως εγγεγραμμένη ομάδα πίεσης πλέον λάβαμε μέρος στην επίσημη ανοιχτή ευρωπαϊκή διαβούλευση με τίτλο « Α possible designation of 2012 as European Year for Active Ageing and International Solidarity»
- Βάλαμε μπρος τη δημιουργία Επιστημονικού Συμβουλίου της Γενιάς των 700 ευρώ με τη συμμετοχή νέων επιστημόνων απ’ όλο τον κόσμο.

Για τη G700, το 2009 ο πήχης τέθηκε ψηλά. Τόσο η ατζέντα που ανοίξαμε (τώρα πρέπει να γίνει το follow up), όσο κυρίως οι προκλήσεις που θέτει στη γενιά των 700 ευρώ η ελληνική πολυεπίπεδη κρίση, με το πάγωμα της ανάπτυξης, τη δημοσιονομική κατάρρευση, την όξυνση του ασφαλιστικού προβλήματος και τη διεύρυνση του οικολογικού ελλείμματος, απαιτούν τo 2010 να εντείνουμε την προσπάθεια που καταβάλλουμε για οικονομική ανάκαμψη και ψυχική ανάταση. Να συμβάλουμε κι εμείς με τις δυνάμεις μας ώστε το 2010 να γίνει έτος αλλαγής και δημιουργίας.

Η ιδεολογία της Στατιστικής και ο 'αριστερός' πληθωρισμός

Η στατιστική στην πολιτική δεν είναι αξιολογικά ουδέτερη και ως εκ τούτου η 'απολυτότητα' των αριθμών ουδόλως θεωρείται δεδομένη. Τα πολιτικά συμπεράσματα που προκύπτουν από τα στατιστικά στοιχεία διαφοροποιούνται ανάλογα με την οπτική της προσέγγισης και τους υπολογισμούς των μετρήσεων. Μπορεί οι αριθμοί να αποτελούν προϊόν τεχνοκρατικών αναλύσεων, ωστόσο ο τρόπος ανάγνωσής τους συνιστά πολιτική θέση. Λόγου χάρη, δείτε τον πληθωρισμό. Ο επίσημος πληθωρισμός αποτυπώνει τον ρυθμό μεταβολής των τιμών αγαθών και υπηρεσιών μέσα σε ένα ορισμένο χρονικό διάστημα (1 έτος). Με βάση τη διεθνή πρακτική, ο δείκτης προκύπτει από την μέτρηση των μεταβολών των τιμών των αγαθών και υπηρεσιών και την αντίστοιχη στάθμισή τους. Εκείνο που έχει σημασία εδώ, είναι ότι το ειδικό βάρος (στάθμιση) που έχει κάθε αγαθό/υπηρεσία ως προς τον προσδιορισμό του επίσημου πληθωρισμού προκύπτει από τον όγκο των συναλλαγών του. Με άλλα λόγια, ο επίσημος πληθωρισμός διαμορφώνεται στον μεγαλύτερο βαθμό από τα αγαθά/υπηρεσίες για τα οποία ξοδεύονται περισσότερα χρήματα και που, εκ των πραγμάτων καταναλώνονται περισσότερο από τις υψηλές εισοδηματικές τάξεις (υψηλά στεγαστικά, πολυτελή αυτοκίνητα, είδη πολυτελείας κτλ.). Ο πληθωρισμός των 'πλουσίων' τοποθετείται πολύ εγγύτερα στον επίσημο πληθωρισμό από τον πληθωρισμό των 'φτωχών'. Ο ρυθμός αύξησης των τιμών των αγαθών πολυτελείας π.χ τα τελευταία δέκα χρόνια ήταν πολύ μικρότερος συγκριτικά με τον ρυθμό αύξησης των αγαθών που καταναλώνουν οι φτωχοί. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις η μεταβολή ήταν αρνητική (μείωση στεγαστικών επιτοκίων, μειώσεις στους φόρους εισαγωγής πολυτελών αυτοκινήτων κτλ). Αντιθέτως, στα αγαθά που καταναλώνουν οι χαμηλόμισθοι και οι χαμηλοσυνταξιούχοι οι αυξήσεις ήταν πολύ μεγάλες (δείτε αγαθά πρώτης ανάγκης, ενοίκια, εισιτήρια κτλ.). Σκεφτείτε, λοιπόν, πως όταν ανακοινώνονται αυξήσεις μισθών στα όρια του πληθωρισμού, τα φτωχά νοικοκυριά ουσιαστικά χάνουν αγοραστική δύναμη, εφόσον ο πληθωρισμός που αντιμετωπίζουν είναι αντικειμενικά πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που ανακοινώνεται. Αναμφίβολα, ο πληθωρισμός του 'φτωχού' και η πολιτικοποίηση της στατιστικής πρέπει να ενσωματωθούν στην ιδεολογική και πολιτική agenda της σύγχρονης Αριστεράς. Η ιδεολογική μάχη με την Δεξιά πρέπει να μεταφερθεί και στο πεδίο της στατιστικής!

Υ.Γ. Προτείνω το κείμενο του καθηγητή Γ.Βαρουφάκη υπό τον τίτλο 'Φτώχεια και Αριστερά', στο βιβλίο 'Για μία προοδευτική πολιτική', υπό την επιμέλεια του Χ.Τσούκα.

Το δικαίωμα στην αποτυχία!

Ποια είναι η επιρροή του φόβου της αποτυχίας στη διαδικασία των αποφάσεων; Πώς το ενδεχόμενο της αποτυχίας στρεβλώνει τα κίνητρα και μεταβάλλει τις συμπεριφορές; Πώς αντιμετωπίζουν οι θεσμοί (πολιτεία, σχολείο, οικογένεια κτλ.) και η συλλογική κουλτούρα όσους αποτυγχάνουν; Ποιες είναι οι πιθανές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις του ζητήματος; Τα παραπάνω ερωτήματα είναι εξόχως σημαντικά και η προσεκτική τους προσέγγιση αναδεικνύει τη σημασία του δικαιώματος στην αποτυχία! Σταδιακά το Homo Sapiens θα επανέρχεται σε κάθε ερώτημα και θα επιδιώκει πιθανές απαντήσεις...
Σ' αυτό το post, θα αναφέρω την οικονομική διάσταση του θέματος, κυρίως υπό την οπτική της επιχειρηματικής κουλτούρας. Σε διάφορες έρευνες που έχουν διεξαχθεί για την ελληνική επιχειρηματικότητα (βλ. ΙΟΒΕ για παράδειγμα), έχει διαπιστωθεί ότι οι έλληνες καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις ως προς το φόβο της αποτυχίας, γεγονός που λειτουργεί αποτρεπτικά στην εκκίνηση μίας επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η διστακτικότητα που προκύπτει από το φόβο της αποτυχίας οδηγεί σε συρρίκνωση πρωτοβουλιών που ενέχουν υψηλό ρίσκο, δηλαδή σε τολμηρά και καινοτόμα project. Προς την κατεύθυνση της θεμελίωσης του δικαιώματος στην αποτυχία που θα ενδυναμώσει τα κίνητρα και την αυτοπεποίθηση των νέων επιχειρηματιών είναι η θεσμική ενίσχυση της 'δεύτερης ευκαιρίας'. Εδώ, η δημιουργία ενός προσαρμοστικού ασφαλιστικού συστήματος είναι απαραίτητη, ώστε ο νέος επιχειρηματίας να αισθάνεται ότι πιθανές αλλαγές στην επαγγελματική του σταδιοδρομία επηρεάζουν όσο το δυνατόν λιγότερο τα ασφαλιστικά του δικαιώματα. Επιπρόσθετα, η θεσμική ενίσχυση της 'δεύτερης ευκαιρίας' προέρχεται από μία αποτελεσματική αναμόρφωση του 'πτωχευτικού δικαίου'.
H συνέχεια σε μελλοντικές αναρτήσεις...