Debate για την Αριστερά (Open Left)

Open Left is a project aimed at renewing the thinking and ideas of the political Left. We seek an open conversation across the Left about the kind of society we want and how we can best bring it about
(click here)

Νεολαιϊστικα πολιτικά πασαλίκια

H ανάγνωση των εξελίξεων στο εσωτερικό της Νεολαίας της Ν.Δ. προκαλεί -μάλλον- αμηχανία (βλ.π.χ. το Βήμα), ειδικώς στους αμύητους στον οργανωμένο νεανικό "πολιτικαντισμό". Αμηχανία διότι, οι νεολαιίστικοι κομματικοί μηχανισμοί αναπαραγωγής των σχέσεων συμφερόντων και οι άρρητοι αξιακοί κώδικες που οριοθετούν τις νόρμες συμπεριφορές που ενυπάρχουν σ' αυτούς, συχνά μας "υπερβαίνουν". Αμηχανία, επιπροσθέτως, διότι, η προσδοκία για την αντικατάσταση του status quo της πολιτικής μετριοκρατίας από μία νέα (σε ηλικία και πολιτική συνείδηση) "πολιτική ελίτ" ακυρώνεται από την έκταση, ένταση και διαβρωτική ισχύ αυτών των μηχανισμών.
Yπάρχει μία ενιαία εσωτερική λογική που διαπερνά τη δομή και λειτουργία αυτής της συλλογικότητας. Πρόκειται για μία φεουδαλικού τύπου οργάνωση, για ένα πασαλίκι, για ένα αυστηρά ιεραρχικό - αναξιοκρατικό σύστημα, μία εκτρωματική αντιγραφή απαρχαιωμένων εξουσιαστικών μηχανισμών, με βάση κατεστημένα -κομματικώς- "συγγενικά δίκτυα" (φίλοι και γνωστοί) και στόχο την ικανοποίηση των συμφερόντων των μελών του σκληρού -ιεραρχικού- πυρήνα, δηλαδή την προνομιακή επικοινωνία με το κόμμα - κράτος και την "εισπήδηση" στο κεντρικό σύστημα εξουσίας (και την επαγγελματική αποκατάσταση). Η λειτουργία της συλλογικότητας υποτάσσεται στην ικανοποίηση των προσωπικών συμφερόντων, που συχνά αποτυπώνονται με πρωτόγονο τρόπο (μπράβοι, πιστολάδες, μυστικές εκλογές, καλπονοθεία κλπ.). Διαφορετικές ομάδες συμφερόντων συγκεντρώνονται γύρω από συγκεκριμένα πρόσωπα (εκλεκτοί πολιτικών στελεχών που αναπαράγουν τις πολιτικές σφαίρες επιρροής στη Νεολαία)
και επιδιώκουν την πρόσβαση στη νομή της εξουσίας.
Η παιδευτική λειτουργία της πολιτικής συλλογικότητας (της συμμετοχής σε μία πολιτική κοινότητα) είναι ανύπαρκτη. Τα μέλη δεν μυούνται σε μία συγκεκριμένη στάση ήθους, πολιτικής αισθητικής, δημόσιας κριτικής, πνευματικής καλλιέργειας, δημιουργικής αυτονομίας και πολιτικής αυτοσυνειδησίας (τι εκπροσωπούμε τελικώς και γιατί). Αντιθέτως, εκπαιδεύονται στην εξουσιολαγνεία, στον χυδαίο πολιτικό παραγοντισμό, στην αυλοκολακεία, στην πολιτική υποκουλτούρα, στην ευτυχία του βολέματος και στην ψευδαίσθηση του προσωπικού κύρους. Εραστές της λιγότερης προσπάθειας, υπερασπιστές του εύκολου βολέματος, της παράκαμψης των παραδοσιακών κριτηρίων κοινωνικής κινητικότητας (επαγγελματικό/ επιστημονικό ήθος και επάρκεια), με νοοτροπία φανατισμένου οπαδού, εθισμένοι στη συναλλαγή και τον πολιτικό αμοραλισμό και φτιασιδωμένοι πίσω από φλύαρες -ηθικές και αξιακές- ρητορείες (άραγε, τι νοήμα έχει η πίστη σε ένα σύστημα αξιών όταν δεν μετασχηματίζεται σε στάση ζωής και πολιτική πρακτική;), διαγράφουν μία αποκαρδιωτική πολιτική προοπτική.

Livestream - WORLD REFUGEE DAY 2009

Livestream - WORLD REFUGEE DAY 2009

Shared via AddThis

Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση για τα μεταναστευτικά ζητήματα, που -δυστυχώς- διεξάγεται σε ένα πλαίσιο που κυριαρχούν οι αφόρητες απλουστεύσεις, οι κραυγές, ο λαϊκισμός και οι ιδεοληψίες, η παγκόσμια ημέρα προσφύγων συνιστά ένα καλό κίνητρο για την πληροφόρηση σχετικά με το ζήτημα του σύγχρονου προσφυγικού φαινομένου, ως μία κρίσιμη διάσταση του ευρύτερου μεταναστευτικού φαινομένου. Η πολιτική, ανθρωπιστική και διοικητική αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος, ειδικότερα η πολιτική ασύλου, η προστασία των προσφύγων, η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η διεθνής συνεργασία, είναι εξαιρετικά σημαντικά θέματα που έχουν παραμεληθεί στο δημόσιο διάλογο.

Χρήσιμα link:
Un Refugee Agency
European Court of Human Rights
World Refugee Day Live
European Council on Refugees and Exiles
Μελέτη: Θεσμικό Πλαίσιο της Μετανάστευσης σε Εθνικό και Ευρωπαϊκό Επίπεδο
Συλλογή κειμένων και συνδέσμων

Η ήττα της ευρωπαϊκής αριστεράς: μερικές γενικές εκτιμήσεις

Η απόπειρα μίας γενικής εξήγησης της απογοητευτικής εκλογικής επίδοσης των σοσιαλδημοκρατικών/σοσιαλιστικών κομμάτων στις ευρωεκλογές δύσκολα οδηγεί σε -απολύτως- ασφαλή συμπεράσματα. Το ισχυρό ποσοστό αποχής, οι διαφορετικές κοινωνικοθεσμικές «ευρωαντιλήψεις» και οι ιδιαιτερότητες των εθνικών πολιτικών συγκυριών συνθέτουν ένα ειδικότερο πλαίσιο που -μάλλον- ενθαρρύνει περισσότερο τις επιμέρους ερμηνείες (για τα εθνικά κόμματα), παρά τις καθολικές προσεγγίσεις (για την ευρωπαϊκή αριστερά). Ωστόσο, πέρα από τις εθνικές ιδιαιτερότητες, ο κοινός παρονομαστής της οικονομικής κρίσης επιτρέπει το ρίσκο της διατύπωσης μερικών χρήσιμων γενικών εκτιμήσεων.

Αν και -φαινομενικά- η οικονομική κρίση διαμορφώνει ευνοϊκές συνθήκες για την ιδεολογική “ανάκαμψη” των σοσιαλδημοκρατικών/ σοσιαλιστικών κομμάτων και διευρύνει τα περιθώρια της πολιτικοκοινωνικής τους επιρροής, η εκλογική επίδοση της ευρωπαϊκής αριστεράς υποδεικνύει την αναποτελεσματική πολιτική διαχείριση της συγκυρίας και την αδυναμία άρθρωσης ενός πειστικού και κοινωνικά ελκυστικού πολιτικού λόγου. Μερικά κρίσιμα σημεία είναι τα ακόλουθα:

α) Η ένταση, η έκταση, το βάθος και η ταχύτητα εξέλιξης της οικονομικής κρίσης -πιθανώς- παρέσυρε τις περισσότερο ριζοσπαστικές εκδοχές της ευρωπαϊκής αριστεράς στην εκδήλωση παρορμητικών και συχνά επιπόλαιων αντιδράσεων. Η επιμονή στην αντισυστημική ρητορική (το τέλος του καπιταλισμού) και κυρίως το θολό πολιτικό πρόταγμα (μετά την κρίση τι;), ειδικώς σε συνθήκες δυσπιστίας, φόβου και αβεβαιότητας όπου (εμπειρικά) παρατηρούνται συντηρητικές αναδιπλώσεις, δεν αποδεικνύεται ότι συνιστούν μία πειστική πολιτική - εκλογική agenda.

β) Η οικονομική κρίση απομυθοποιεί τις νεοφιλελεύθερες ουτοπίες και τη -μέχρι πρότινος ιδεοπολιτική κυριαρχία- της πλασματικής οικονομίας. Ωστόσο, η διαπίστωση περί της αδυναμίας αυτορρύθμισης των αγορών και της αναγκαιότητας της ρυθμιστικής παρέμβασης του κράτους δεν είναι καινούρια. Οι σοσιαλιστές παγιδεύτηκαν σε μία στερεοτυπική ρητορεία για τις αδυναμίες της αγοράς και την κρατική παρεμβατικότητα, δίχως να προσεγγίσουν με σαφήνεια τα κεντρικά ζητήματα της ιδεολογικής - προγραμματικής τους ταυτότητας: τι κράτος (αγορά) και γιατί, πόσο κράτος (αγορά) και πού, ποιες προοδευτικές μεταρρυθμίσεις, πότε και πώς; Επομένως, δεν έπεισαν (ξανά) ότι αποτελούν πειστική, ελκυστική και αξιόπιστη εναλλακτική επιλογή. Άλλωστε, η κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας δεν είναι τωρινή. Η οικονομική κρίση αναδεικνύει με εμφατικό τρόπο ότι η σοσιαλδημοκρατία εξακολουθεί να έχει πρόβλημα ιδεολογικοπολιτικής ταυτότητας, ειδικώς μετά τον έντονο σκεπτικισμό που αναπτύσσεται για τη λογική του «τρίτου δρόμου».

γ)Η αμηχανία των σοσιαλιστών και η επιμονή στα κοινότυπα επιχειρήματα δεν οδήγησαν στην ανάκτηση του ζωτικού πολιτικού χώρου (μεσοστρώματα), που φαίνεται να παραμένει στην πολιτική επιρροή της περισσότερο ευέλικτης (βλ. χρήση «σοσιαλδημοκρατικών εργαλείων και ρητορικής για την αντιμετώπιση της κρίσης) δεξιάς. Η ηγεμονική σταθερότητα της δεξιάς παραμένει αξιοσημείωτη εξαιτίας του ισχυρού -ορισμένες φορές κυνικού- πραγματισμού της. Η προγραμματική ευελιξία της δεξιάς και η οικειοποίηση κρίσιμων κοινωνικών ζητημάτων (π.χ. δημόσια ασφάλεια, μετανάστευση) επιτείνει την αμηχανία της αριστεράς αναδεικνύοντας την προγραμματική της σύγχυση και τον θολό πολιτικό της λόγο.

δ) Η ευρωπαϊκή αριστερά δυσκολεύεται να αντλήσει από την ιστορική πολιτική της παράδοση την ικανότητα να λειτουργεί ως φορέας προώθησης και εγγύησης «κοινωνικών συμβολαίων». Η προοπτική ενός new deal, μίας ευρύτερης συμφωνίας κράτους - κεφαλαίου - εργασίας, με σαφείς υποχρεώσεις και δεσμεύσεις στο “παρόν” και στο “μέλλον”, ώστε οι θυσίες της εργασίας σήμερα να «αποζημιωθούν» αύριο, δεν αρθρώθηκε σε ένα συνεκτικό συλλογικό ευρωπαϊκό πολιτικό πλαίσιο, ώστε να μετασχηματιστεί σε ένα νέο όραμα για την «κοινωνική Ευρώπη».

Η ενίσχυση του ΛΑ.Ο.Σ και η λειτουργική του σχέση με τα media

Η επίμονη δημοσκοπική στασιμότητα (ή και κάμψη) του ΛΑ.Ο.Σ επέτρεψε -αρχικώς - την ανίχνευση μίας σχετικά προοδευτικής κοινωνικής αντιμετώπισης/ στάσης έναντι κρίσιμων θεμάτων που -πέρα από τα σκάνδαλα- κατέλαβαν σημαντικό χώρο στο δημόσιο διάλογο: δημόσια ασφάλεια, αστυνομία, μετανάστευση. Ωστόσο, η δημοσκοπική εκλογική επιρροή του ΛΑ.Ο.Σ ήταν παραπλανητική (ίσως μας διαφωτίσουν γι΄ αυτό οι δημοσκόποι). Η σημαντική εκλογική του ενίσχυση υποδεικνύει σαφώς μία συντηρητική αναδίπλωση, αφενός στο πεδίο της κοινωνικής αντίληψης και αφετέρου στο πεδίο της δημόσιας πολιτικής (επανακαθορισμός των κυβερνητικών επιλογών). Μάλιστα, δεν θα ήταν διόλου απροσδόκητη η υποψία ότι, η κοινωνική απήχηση/επίδραση του ΛΑ.Ο.Σ είναι πολλαπλάσια από την εκλογική του δύναμη.

Υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες για την προσέγγιση της εκλογικής δυναμικής του ΛΑ.Ο.Σ. Μία από τις περισσότερο πειστικές εξηγήσεις είναι η λειτουργική σχέση του κόμματος με τα media. Ως λειτουργική σχέση, νοείται η -κατά κάποιο τρόπο- συμβιωτική σχέση του πολιτικού λόγου που αρθρώνει ο ΛΑ.ΟΣ με την κυρίαρχη μιντιακή φιλοσοφία στην προσέγγιση των κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών φαινομένων× η λειτουργικότητα της σχέσης έγκειται στο γεγονός ότι μπορεί και παράγει με αποτελεσματικό τρόπο αμοιβαία οφέλη (εκλογική πελατεία - τηλεθέαση).

Το «γενετικό υλικό» αυτής της αρμονικής σχέσης είναι ο λαϊκισμός. Σε προηγούμενο κείμενο για τον μιντιακό λαϊκισμό έγραφα ότι: …«ο λαικισμός νοείται ως η διαδικασία δημόσιας τεκμηρίωσης διαδεδομένων πλανών και κατασκευής λογικοφανών ψευδαισθήσεων από όσους διαμεσολαβούν στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Υπό αυτή την έννοια, ο λαϊκισμός αφενός επιβεβαιώνει και αναπαράγει κοινωνικές συγχύσεις, παρανοήσεις και ιδεοληψίες και αφετέρου δημιουργεί νέους βολικούς μύθους (εύκολα αντιληπτούς και κατανοητούς από τους πολίτες)...
Ο μιντιακός δημόσιος διάλογος διεξάγεται με όρους και κανόνες που σαφώς υπαγορεύονται από την παραπάνω διαδικασία: η απλοϊκή σκέψη συνθλίβει τη σύνθετη, η λογικοφάνεια εκτοπίζει τον τεκμηριωμένο λόγο, η «κραυγή» κατισχύει έναντι του ορθολογισμού. Το πλαίσιο είναι ασφυκτικό και σπάνια επιτρέπει υπερβάσεις. Η ταχύτητα, η επικοινωνία, οι εντυπώσεις και η εκφορά (πώς λες κάτι και όχι τι λες) του λόγου διαμορφώνουν το κεντρικό μήνυμα που μεταδίδεται στο κοινό. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο ΛΑ.Ο.Σ έχει κρίσιμο συγκριτικό πλεονέκτημα: η αποτελεσματική αφομοίωση των «κανόνων του παιχνιδιού», λόγω της εξοικείωσης που του αποδίδει η ιδεολογικοπολιτική του ταυτότητα, η δεξιοτεχνία στη διαχείριση της επικοινωνίας και ο πολιτικά «καθαρός» δημόσιος λόγος του (ευκολονόητος και εύληπτος), του αποδίδουν σημαντική ισχύ. Από αυτή τη λειτουργική σχέση με τα media φαίνεται να έλκει σημαντικό μέρος της δυναμικής της η εγχώρια -κιτς εκδοχή- της λαϊκής δεξιάς.

H G700 για την αποχή

Από το κείμενο Η Γενιά των 700 ευρώ ψήφισε "φραπέ..."

..."Δυστυχώς, αποδεικνύουμε με τη στάση μας ότι είμαστε μια γενιά κακομαθημένων χαβαλέδων για τους οποίους φταίνε πάντα οι άλλοι: το σύστημα, τα κόμματα, οι πολιτικοί, οι οργανώσεις πολιτών, οι γονείς τους, οι δίπλα, οι έξω. Μια γενιά η οποία παρότι βρίσκεται αντιμέτωπη με το φάσμα της κοινωνικής και οικονομικής στασιμότητας ακόμα και καθόδου, δε λέει να ξεβολευτεί, να δραστηριοποιηθεί και να αναλάβει τις ευθύνες της. Με τον ίδιο τρόπο που εδώ και πολλά χρόνια πολλοί νέοι της γενιάς μας αρνούνται να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν στην προσωπική τους ζωή, περιμένοντας το οικογενειακό Πακέτο Μάρσαλ ή το κράτος που θα τους σώσει, έτσι πλέον δε θέλουν να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν και στο δημόσιο βίο"...

Στον καταιγισμό των επιπόλαιων μηνυμάτων για την ψευδοπολιτική πράξη της αποχής και τη βολική διαμαρτυρία, η ουσιαστική αυτοκριτική και οι "δύσκολες" διαπιστώσεις αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Σκληρό κείμενο, με πραγματικό πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο...

H συμμετοχή ως συλλογικό δημοκρατικό αίσθημα αυτοσυντήρησης

Ένα από τα κυρίαρχα συμπτώματα των -θεσμικά- ανώριμων δημοκρατιών είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς.Υπάρχει μία γενικευμένη δυσπιστία ως προς την ικανότητα των θεσμών να “παράγουν” κοινωνικώς επιθυμητά αποτελέσματα (δημόσιο συμφέρον) και μία ευρύτερη αντίληψη ότι η λειτουργία τους -κατά κανόνα- υπαγορεύεται από πολιτική σκοπιμότητα και όχι από καθιερωμένους κανόνες και δημοκρατικές αρχές/αξίες (βλ. διαφάνεια, κοινωνική λογοδοσία, ισότητα)

Η έλλειψη εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς είναι ιστορικά, κοινωνικά και πολιτικά θεμελιωμένη (ιστορική συγκρότηση πολιτικού συστήματος, πελατειακό/κομματικό κράτος, ισχνή φιλελεύθερη παράδοση…) και σαφώς δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Ωστόσο, τα συμπτώματα της πολιτικής, ηθικής και θεσμικής κατάπτωσης της τελευταίας περιόδου υποδεικνύουν μία «ποιοτική» επιδείνωση της κατάστασης: μετάβαση από την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς στη θεσμική ανυποληψία. Έτσι, η γενικευμένη «έλλειψη εμπιστοσύνης» πλαισιώνεται από την περιφρόνηση, την έλλειψη σεβασμού και την προσβλητική αδιαφορία στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Η μετάβαση στην κατάσταση της «θεσμικής ανυποληψίας» ξεκινά «από τα πάνω». Το κλείσιμο της Βουλής και η εξόφθαλμη χειραγώγηση της Δικαιοσύνης από την κυβέρνηση είναι δύο ενδεικτικά παραδείγματα από την πολιτική συγκυρία. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος να ενισχυθεί η κατάσταση της θεσμικής ανυποληψίας και «από τα κάτω». Η αδιαφορία, η απάθεια, η παραίτηση και η ψευδαίσθηση της τιμωρίας του πολιτικού συστήματος, όπως προκύπτουν από την ενθάρρυνση ενός ευνοϊκού κλίματος υπέρ της αποχής, ειδικώς μεταξύ των νεότερων ηλικιών, συνιστούν μία σπασμωδική, βολική και άστοχη επιλογή. Η θλιβερή συγκυρία δεν παράγει μόνο αισθήματα απογοήτευσης και αδιαφορίας, αλλά μπορεί να λειτουργήσει και ως κίνητρο για δυναμική ενεργοποίηση και κοινωνική αντίδραση, υπό την έννοια ότι αυξάνει τη σχετική αξία της δημοκρατικής συμμετοχής.

Επομένως, είναι κρίσιμο να ανακοπεί «από τα κάτω» η κατάσταση της θεσμικής ανυποληψίας που διαμορφώνει η ανικανότητα και η προκλητική αδιαφορία των «από πάνω». Η ατομική υπευθυνότητα και η κοινωνική ωριμότητα μπορούν να αναχαιτίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της πολιτικής ανωριμότητας. Υπό αυτή την έννοια, η μαζική συμμετοχή των πολιτών στις εκλογές μπορεί να ιδωθεί ως ενεργοποίηση ενός συλλογικού δημοκρατικού αισθήματος αυτοσυντήρησης. Ειδικώς, αν συνοδευτεί από τη διαμόρφωση μίας ισχυρής εγχώριας προοδευτικής πλειοψηφίας και μιας ουσιαστικής αλλαγής των πολιτικών συσχετισμών στην Ε.Ε.

Διλήμματα και δημιουργική καταστροφή

Αλλάζουμε ή βουλιάζουμε;

To δίλημμα που διατυπώνει ο κ. Γ.Παπανδρέου έχει πραγματικό πολιτικό ενδιαφέρον∙ ειδικώς εφόσον υποτεθεί ότι απευθύνεται αφενός στο εκλογικό σώμα, αφετέρου -όμως- στο ίδιο το ΠΑ.ΣΟ.Κ. Τα πολιτικά συνθήματα (καλώς) υπάρχουν για να κινητοποιούν το πολιτικό αισθητήριο, το θυμικό, το βιωματικό και συνειδησιακό κόσμο του πολίτη. Ωστόσο, τα προεκλογικά διλήμματα αποκτούν ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο όταν αναδεικνύουν εναλλακτικές επιλογές, νέα διλήμματα πολιτικής και νέα πεδία κοινωνικής/ πολιτικής διαπραγμάτευσης. Υπό αυτή την έννοια, η κυβερνητική αλλαγή είναι αναγκαία, πλην όμως όχι ικανή συνθήκη για την πολιτική αλλαγή. Η πολιτική αλλαγή συναρτάται με την ικανότητα του νέου κυβερνητικού υποκειμένου να αποκλίνει (change paradigm) από το κυρίαρχο πρότυπο πολιτικής και τις θεσμικές/ πολιτικές προεκτάσεις του (path dependence) και να εξηγεί στους πολίτες την αναγκαιότητα και τη λογική αυτής της απόκλισης.

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ. -ορθώς- προτίθεται να προωθήσει την εφαρμογή ενός νέου, πρωτοποριακού παραγωγικού - αναπτυξιακού μοντέλου. Ωστόσο, «το πέρασμα» στην πράσινη οικονομία προϋποθέτει (συχνά επίπονες) οικονομικές/ πολιτικές αλλαγές. Ποια είναι τα νέα διλήμματα πολιτικής που αναδεικνύονται και πώς διευθετούνται τα νέα κοινωνικά ζητήματα; H ανακατανομή των εθνικών πόρων, η διαμόρφωση νέων κινήτρων, η στροφή της «εθνικής προσπάθειας» στην πράσινη ανάπτυξη και η αλλαγή του παραγωγικού status quo προϋποθέτουν σημαντικό βραχυπρόθεσμο κόστος και κοινωνική θυσία, εφόσον προβλέπεται μεταφορά πόρων και κινήτρων από μη παραγωγικούς - μη ανταγωνιστικούς τομείς σε νέες οικονομικές δραστηριότητες. Το βραχυπρόθεσμο κόστος - και μέχρι να αποδώσει οικονομικά οφέλη η παραγωγική αναδιάρθρωση- που θα επωμιστεί η μη ανταγωνιστική εργασία πρέπει να αντισταθμιστεί από την λειτουργία ενός ανανεωμένου και ισχυρού κοινωνικού κράτους, ικανού να αποζημιώνει τους χαμένους των παραγωγικών αναδιαρθρώσεων και να προσφέρει επαρκείς επιλογές κατάρτισης και επανεκπαίδευσης.
Επιπρόσθετα, η επιτυχία της μετάβασης σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο προϋποθέτει ριζοσπαστικές αλλαγές στο τρίγωνο «κράτος - πανεπιστήμια - επιχειρηματικότητα»: α) ευέλικτη και αποτελεσματική δημόσια διοίκηση που κατανέμει τους εθνικούς πόρους στη βάση της αξιολόγησης δαπάνης - αποτελέσματος β) υψηλής ποιότητας πανεπιστήμια που αξιοποιούν αποτελεσματικά τους εθνικούς πόρους και «επικοινωνούν» δημιουργικά με την αγορά εργασίας και τις νέες παραγωγικές ανάγκες, γ) επιχειρηματικότητα ευκαιρίας που επιδιώκει την κερδοφορία όχι στη σκιά του πελατειακού κράτους (στημένες δουλειές με το δημόσιο) και στη διαρκή συμπίεση του εργατικού κόστους, αλλά στην επένδυση στους νέους «εργάτες γνώσης» και στην καινοτομία. Τα παραπάνω προϋποθέτουν τρομακτικές θυσίες: διάλυση του πελατειακού κράτους και της προσοδοθηρίας, αλλαγή του τρόπου διαχείρισης του δημοσίου χρήματος, σύγκρουση με τη μετριοκρατία και τις δυνάμεις του status quo στα πανεπιστήμια, κατάρρευση του παρεοκρατικού καπιταλισμού και σύγκρουση με την επιχειρηματική κουλτούρα «της αρπαχτής».
Η αλλαγή παραγωγικού μοντέλου σε μία σύγχρονη δημοκρατία είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Απαιτεί θυσίες, συγκρούσεις και δημιουργικές καταστροφές, καθώς θίγει ολόκληρο το πολιτικό, θεσμικό και οικονομικό σύστημα (κοινωνικό κράτος, δημόσια διοίκηση, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις…).Οι εναλλακτικές επιλογές, τα νέα διλήμματα, το κόστος-όφελος της παραγωγικής αναδιάρθρωσης συνιστούν την ουσία της πολιτικής. Μπορούν να γίνουν αυτές οι αλλαγές; Μπορούν να προωθηθούν αυτές οι δημιουργικές καταστροφές; Αν όχι, τότε πραγματικά βουλιάζουμε…

H "επισφαλής" γενιά και η κοινωνία των πολιτών

Το άρθρο "To ευρωπαϊκό πρεκαριάτο - Η διαγενεακή δικαιοσύνη στο προσκήνιο από την κοινωνία των πολιτών" δημοσιεύτηκε την Πέμπτη 30 Απριλίου στο Ένθετο του Free Press της Καθημερινής, Metropolis Weekend, με τίτλο Υπόθεση Εργασία. Το ένθετο έχει συνταχθεί σε συνεργασία με τη G700.

---

Το ευρωπαϊκό “πρεκαριάτο” (ή η επισφαλής νέα γενιά) είναι μία νέα κοινωνική τάξη μη προνομιούχων πολιτών που αναδύεται στον ευρωπαϊκό χώρο. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές ταξικές διαιρέσεις (προλεταριάτο), τα κεντρικά προσδιοριστικά στοιχεία του “πρεκαριάτου” είναι η ηλικία και η εργασιακή επισφάλεια.

Επιγραμματικά, το “πρεκαριάτο” συγκροτείται από νέους και νέες ηλικίας 19 έως 34 ετών, συχνά με επαρκή τυπικά προσόντα, οι οποίοι στα πρώτα βήματα του εργασιακού/κοινωνικού τους βίου βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα αντινεανικό εργασιακό status quo. Όταν αποφεύγουν την ανεργία, είναι -κατά κανόνα- αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουν μία εχθρική αγορά εργασίας, όπου κυριαρχούν οι χαμηλές αμοιβές, η υπερεργασία, η πολυαπασχόληση, η προσωρινότητα, η ανομία και η άναρχη ευελιξία. Επιπρόσθετα, επιβαρύνονται με πολιτικές και θεσμικές αστοχίες (διαρθρωτικά προβλήματα), όπως οι αναποτελεσματικοί μηχανισμοί κοινωνικής κινητικότητας, τα τεράστια φορολογικά και ασφαλιστικά βάρη, τα υποβαθμισμένα συλλογικά αγαθά.

Το αντινεανικό κοινωνικοοικονομικό status quo που βιώνει το πρεκαριάτο είναι αποτέλεσμα διαχρονικών θεσμικών και πολιτικών αστοχιών. Η μυωπική λογική των δημόσιων πολιτικών και η επιμονή στα βραχυχρόνια αποτελέσματα, η αδυναμία προσαρμογής των κοινωνικών κρατών στα σύγχρονα κοινωνικά δεδομένα (δημογραφική γήρανση), οι πολιτικώς βολικές μεταρρυθμίσεις και η διαιώνιση κρίσιμων διαρθρωτικών αδυναμιών, σε συνδυασμό με την πολιτική - θεσμική περιθωριοποίηση των νέων και την υπο-εκπροσώπησή τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, έχουν επισωρεύσει τεράστια “κοινωνικά βάρη” (δημόσιο χρέος, ασφαλιστικό χρέος, οικολογικό έλλειμμα), που τα πολιτικά συστήματα επιλέγουν να φορτώνουν στη νέα γενιά και στις μελλοντικές γενιές.

Παρά την επίσημη πολιτική ρητορεία και τις δεοντολογικές παραινέσεις για την αποτελεσματική αξιοποίηση του νεανικού ανθρώπινου δυναμικού και τη δίκαιη κατανομή των κοινωνικών βαρών μεταξύ των γενεών, στο πλαίσιο της εφαρμοσμένης πολιτικής (δημόσιες πολιτικές) παρατηρείται αδράνεια και μεταρρυθμιστικό αδιέξοδο. Οι διαγενεακές ανισότητες διογκώνονται και οι πολιτικά-εκλογικά μη ελκυστικές μεταρρυθμίσεις αναβάλλονται διαρκώς. Έτσι, αναδεικνύεται ένα ευρωπαϊκό παράδοξο: σε συνθήκες δημογραφικής γήρανσης, όπου οι νέοι αποτελούν πόρο σε σπανιότητα (scarce resource), σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες η νέα γενιά παραμένει στο πολιτικό, θεσμικό και οικονομικό περιθώριο.

Πώς, όμως, μπορούν να αναδειχθούν τα προβλήματα του πρεκαριάτου και να διατυπωθούν επίσημα στην δημόσια πολιτική συζήτηση; Συχνά, την απροθυμία και το κενό της επίσημης πολιτικής έρχονται να καλύψουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Νεανικές οργανώσεις, ευρωπαϊκά δίκτυα, εναλλακτικά συνδικάτα, «δεξαμενές σκέψεις» και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις επιχειρούν αφενός, να τοποθετήσουν με δυναμικό τρόπο στη δημόσια πολιτική agenda το ζήτημα της διαγενεακής δικαιοσύνης και τα προβλήματα του πρεκαριάτου και αφετέρου, να ασκήσουν αποτελεσματική επιρροή στα συστήματα λήψης αποφάσεων, ώστε να ενσωματωθεί το διαγενεακό κριτήριο στις δημόσιες πολιτικές και να θεσμοποιηθεί η έννοια της διαγενεακής δικαιοσύνης.

Μία χαρακτηριστική περίπτωση οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών, είναι το γερμανικό Ίδρυμα για τα Δικαιώματα των Νέων Γενεών (Foundation for the Rights of Future Generations). Κεντρικός στόχος του FRFG είναι η προώθηση των ιδεών της διαγενεακής δικαιοσύνης και της διατηρήσιμης ανάπτυξης στο δημόσιο διάλογο και στην πολιτική διαδικασία. Με ένα εκτεταμένο δημοσιευμένο έργο, συχνές καμπάνιες, εκδηλώσεις και επιστημονικές ημερίδες το FRFG επιδιώκει την επιστημονική- πολιτική τεκμηρίωση και προβολή θεμάτων σχετικών με τη διαγενεακή δικαιοσύνη και τα δικαιώματα της νέας γενιάς (και των μελλοντικών γενεών), όπως η διαχείριση του δημοσίου χρέους, η μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος και της αγοράς εργασίας, η κοινωνική προστασία των νέων εργαζομένων, η προστασία του περιβάλλοντος και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Εκτός από το ενημερωτικό και επιστημονικό του έργο, το γερμανικό think tank ασκεί αποτελεσματική επιρροή (lobbying) στην πολιτική διαδικασία. Για παράδειγμα, χάρη στις δράσεις και την πολιτική του πίεση έπεισε 100 μέλη της γερμανικής Bundestag να υιοθετήσουν μία πρόταση για την συμπερίληψη της έννοιας της διαγενεακής δικαιοσύνης στο γερμανικό σύνταγμα. Γενικώς, η ανάδειξη του έργου και των δράσεων του FRFG πραγματοποιείται μέσω της επικοινωνίας με τα media, της δικτύωσης με άλλες οργανώσεις που έχουν παρόμοιους σκοπούς και της άσκησης πολιτικής επιρροής.

Στο πλαίσιο του κοινωνικού ακτιβισμού, υπάρχει στη Γαλλία μία από τις πιο μαχητικές οργανώσεις για την προώθηση της διαγενεακής δικαιοσύνης. Είναι η «Generation Precaire», μία οργάνωση νέων που επικεντρώνει το ενδιαφέρον και τις δράσεις της στη γαλλική αγορά εργασίας και, ειδικότερα, στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι εργαζόμενοι που απασχολούνται στην ευέλικτη βαθμίδα της και σε επισφαλείς θέσεις εργασίας (κυρίως σε stage). Κεντρικός στόχος της οργάνωσης είναι η βελτίωση των συνθηκών εργασίας του «πρεκαριάτου» και η ενίσχυση της προσβασιμότητάς του σε ποιοτικότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Ειδικότερα, επιδιώκει την αύξηση της κοινωνικής προστασίας για τους νέους εργαζόμενους και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της εργοδοτικής αυθαιρεσίας/ εργασιακής ανομίας. Στις δράσεις της Generation Precaire περιλαμβάνονται δημοσιεύσεις άρθρων και βιβλίων, κινηματογράφηση και προβολή ακτιβιστικών ενεργειών, προτάσεις για νομοθετικές πρωτοβουλίες (π.χ νομική θωράκιση των εργαζομένων σε θέσεις stage),δημόσιες εκδηλώσεις και διαμαρτυρίες. Ο συντονισμός των δράσεων και η οργάνωση των εκδηλώσεων στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις δυνατότητες του διαδικτύου. Στα επιτεύγματα της οργάνωσης, ανήκει και μια σημαντική δικαστική επιτυχία: η ανάδειξη ενός θέματος εργασιακής εκμετάλλευσης νέων εργαζομένων se stage οδήγησε σε δικαστική διερεύνηση και τελική καταδίκη του εργοδότη σε 6 μήνες φυλάκιση και πρόστιμο 25.000ευρώ, τα οποία μοιράστηκαν ισότιμα στα θύματα της εκμετάλλευσης.

Οργανώσεις στο πρότυπο της γαλλικής Generation Precaire υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Στη Γερμανία δραστηριοποιείται η νεανική οργάνωση Students at Work, ενώ στην Αυστρία έχει δημιουργηθεί η οργάνωση Generation Praktikum. Στην Ιταλία υπάρχουν οι Milleuristi (Γενιά των 1000 ευρώ) και στην Ισπανία οι -κατά το ιταλικό πρότυπο- Μileuristas. Στην Αγγλία έχει δημιουργηθεί αντίστοιχη οργάνωση υπό τον ευρηματικό τίτλο Generation Ipod (insecure, pressurised, overtaxed and debt ridden). Στην Ελλάδα, η εναλλακτική κίνηση πολιτών «Η Γενιά των 700ευρω» (G700), με την εκτεταμένη αρθρογραφία της και τις δημόσιες παρεμβάσεις της έχει τοποθετήσει δυναμικά στη δημόσια συζήτηση τα θέματα της εργασιακής επισφάλειας και της διαγενεακής δικαιοσύνης, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει εθελοντικές υπηρεσίες προς τους νέους εργαζόμενους (βλ. Συνήγορος του Εργαζομένου), καθώς και ακτιβιστικές ενέργειες για τη βελτίωση της αστικής καθημερινότητας των πολιτών (βλ. επέκταση του ωραρίου του μετρό). Επίσης, στο ευρωπαϊκό θεσμικό σύστημα, έχει δημιουργηθεί μία οργάνωση εργαζομένων σε προγράμματα stage του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (stagiere association), με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας τους και την καλύτερη θεσμική-πολιτική θωράκιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών των διαφόρων χωρών αναδεικνύουν τα προβλήματα των νέων εργαζομένων και ασκούν πίεση στο επίπεδο των εθνικών κυβερνήσεων. Ωστόσο, η μεταξύ τους δικτύωση και οι συνέργειες που αναπτύσσονται διαμορφώνουν και ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης. Σημαντικό ρόλο στη δικτύωσή τους και στην προώθηση πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαδραματίζει η ευρωπαϊκή οργάνωση Generation P, που λειτουργεί ως οργάνωση-ομπρέλα για τις υπόλοιπες εθνικές οργανώσεις. Ενδεικτικά, σε συνεργασία της Generation P με εθνικές οργανώσεις πραγματοποιήθηκε μία κοινή απεργία στο Παρίσι, το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες την 1η Απριλίου 2006. Επίσης, διαμορφώνονται και υπογράφονται αιτήματα προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για την προώθηση νομοθετικών πρωτοβουλιών για την προστασία των νέων εργαζομένων και τη νομική θωράκιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων.

Η δραστηριοποίηση της κοινωνίας των πολιτών συνιστά μία αποτελεσματική έκφραση των προβλημάτων του πρεκαριάτου και διατύπωση της αναγκαιότητας για την ενσωμάτωση της διαγενεακής δικαιοσύνης στα εθνικά πολιτικά συστήματα, τόσο ως γενικού πολιτικού στόχου (θεσμοποίηση) όσο και ως κριτηρίου διαμόρφωσης των εθνικών πολιτικών. Αναμφίβολα, η καλύτερη οργάνωση, η μαζικοποίηση και η αποτελεσματικότερη δικτύωση του ευρωπαϊκού πρεκαριάτου συνιστούν κρίσιμους παράγοντες για την ανάπτυξη και εξέλιξη αυτού του νέου κοινωνικού κινήματος.

Χρήσιμες συνδέσεις
FRFG: (http://www.intergenerationaljustice.org)
Generation Precaire: (www.generation-precaire.org)
Students at Work: (www.dgb-jugend.de/studium)
Generation Praktikum: (www.generation-praktikum.at)
Milleuristi: (www.generazione1000.com)
Μileuristas: (www.mileuristas.com)
Stagiere association: (www.epstage.eu)
Generation P: (www.generation-p.org)