Ποιος είναι «καταλληλότερος» για πρωθυπουργός;

Η έννοια του «καταλληλότερου» για τη θέση του πρωθυπουργού είναι σαφώς παρεξηγημένη στο δημόσιο διάλογο. Άλλωστε, υπάρχουν αρκετά επιχειρήματα που τεκμηριώνουν επαρκώς την προβληματική δημοσκοπική προσέγγιση του όρου (κυρίως ως προς την εμμονή στην επικοινωνιακή του διάσταση και στη «διάτρητη» μεθοδολογία), αλλά και την ελαφρότητα των καφενειακών αναλύσεων (βλ. π.χ λαζοπούλειος μέθοδος)

Μία σημαντική παρανόηση που -ίσως- δεν συζητείται συχνά, είναι ότι η έννοια του «καταλληλότερου» θεωρείται εσφαλμένα στατική. Η αφηρημένη και στατική διατύπωση του δημοσκοπικού ερωτήματος υποδηλώνει ότι η σύγκριση των δύο ηγετών γίνεται στο κενό, δίχως να αντιπαρατίθεται σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο ή/και μία συγκεκριμένη πολιτική συγκυρία. Η σχετικότητα της έννοιας του καταλληλότερου δεν αφορά μόνο στη σύγκριση των δύο ηγετών, αλλά κυρίως στη σύγκριση των ηγετικών τους χαρακτηριστικών έναντι της πολιτικής συγκυρίας. Μία τέτοια προσέγγιση οδηγεί -πιθανώς- σε ασφαλέστερα συμπεράσματα.

Στην παρούσα φάση η πρωθυπουργική «καταλληλότητα» οριοθετείται στο πλαίσιο της οικονομικής συγκυρίας. Πώς μπορεί να οριστεί η «καταλληλότητα» υπό τις παρούσες συνθήκες; Ποιο είναι το βασικό προσδιοριστικό της στοιχείο; Θεωρώ ότι, το κρίσιμο στοιχείο είναι το μέγεθος και η επάρκεια του «πολιτικού κεφαλαίου» που διαθέτουν οι δύο υποψήφιοι πρωθυπουργοί. Ως «πολιτικό κεφάλαιο» εννοώ την ικανότητα άσκησης αποτελεσματικής πολιτικής επιρροής ως προς τη διαμόρφωση συνθηκών κοινωνικής συναίνεσης και ειδικώς ως προς τη δυνατότητα οικοδόμησης δεσμών πολιτικής και κοινωνικής εμπιστοσύνης (π.χ. με τις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και ομάδες συμφερόντων, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τις διεθνείς αγορές κλπ.). Υπό αυτή την έννοια, ως περισσότερο κατάλληλος θεωρείται αυτός που είναι περισσότερο αξιέμπιστος.

Για απόλυτα γνωστούς λόγους, ο κ. Καραμανλής από το 2004 μέχρι σήμερα κατασπατάλησε το πλούσιο «πολιτικό κεφάλαιο» που είχε επισωρεύσει. Όσα επικοινωνιακά τεχνάσματα και ρητορικά σχήματα και αν επιστρατεύσει είναι εξαιρετικά δύσκολο να πείσει το εκλογικό σώμα ότι είναι «κομιστής» αξιοπιστίας και εμπιστοσύνης. Αντιθέτως, ο κ. Παπανδρέου φαίνεται να εκκινεί -σαφώς- από καλύτερη θέση. Το ισοζύγιο «πολιτικού κεφαλαίου» γέρνει υπέρ του Προέδρου του ΠΑ.ΣΟ.Κ. -τουλάχιστον- για δύο λόγους:

α) τα ζητούμενα της συγκυρίας (εμπιστοσύνη, αξιοπιστία, συναίνεση) ταιριάζουν (match) περισσότερο με ένα ηγετικό προφίλ σύνεσης, μετριοπάθειας, διαπραγματευτικής ικανότητας και ισχυρών κοινωνικών αναφορών. Σ΄ αυτά τα στοιχεία ο κ. Παπανδρέου έχει σαφώς συγκριτικό πλεονέκτημα.

β) ασφαλώς πριμοδοτείται από τις κακές επιδόσεις του αντιπάλου του. Στο πολιτικό «παιχνίδι» το έλλειμμα πολιτικού κεφαλαίου του ενός μετασχηματίζεται σε πλεόνασμα πολιτικού κεφαλαίου για τον βασικό του αντίπαλο (ακριβώς όπως και ο κ. Καραμανλής το 2004).

Ο κ. Παπανδρέου φαίνεται να διαθέτει περισσότερο «πολιτικό κεφάλαιο» και ως εκ τούτου να είναι «καταλληλότερος». Το ζητούμενο για τον Πρόεδρο του ΠΑ.ΣΟ.Κ είναι να διευρύνει όσο περισσότερο μπορεί το πολιτικό του κεφάλαιο σε συνθήκες γενικευμένης απογοήτευσης και δυσπιστίας. Δίχως αμφιβολία, αυτό συναρτάται με την άρθρωση ενός πειστικού, υπεύθυνου, κοινωνικά ελκυστικού και εκλογικά ανταγωνιστικού πολιτικού - προγραμματικού λόγου.

Έλλειμμα κοινωνικής εμπιστοσύνης και φοροδιαφυγή

Στις περισσότερες δημόσιες συζητήσεις το πρόβλημα τίθεται υπεραπλουστευτικά: ποια μέτρα θα πάρετε για τη φοροδιαφυγή; Συνήθως, η περιγραφή των μέτρων πολιτικής για την αντιμετώπιση του φαινομένου της φοροδιαφυγής συνοδεύεται από μία ιδιότυπη πολεμική φρασεολογία (π.χ πόλεμος κατά της φοροδιαφυγής, θα είμαστε άτεγκτοι...). Ουδείς αμφισβητεί ότι η λήψη μέτρων για την αποφασιστική, αποτελεσματική και διαφανή λειτουργία των φοροεισπρακτικών μηχανισμών και της Υπηρεσίας Ειδικών Ελέγχων μπορεί να περιορίσει την έκταση και ένταση της φοροδιαφυγής. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ευρύτερο και απαιτεί μία περισσότερο "μακροσκοπική" θεώρηση: η φοροδιαφυγή είναι συστημικό και ενδημικό κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο και συνιστά φυσιολογικό αποτέλεσμα μίας κοινωνίας και ενός πολιτικού συστήματος χαμηλής εμπιστοσύνης και ισχνού "κοινωνικού κεφαλαίου".

Φοροδιαφυγή και Κοινωνική Εμπιστοσύνη (κείμενο του blog που αναρτήθηκε ακριβώς πριν ένα χρόνο)

Μία αναλυτική προσέγγιση του φαινομένου της φοροδιαφυγής δεν μπορεί παρά να εκκινεί από την θεμελιακή έννοια της «κοινωνικής εμπιστοσύνης». Διόλου τυχαία, η σχετική εμπειρική ανάλυση υποδεικνύει την αντίστροφη σχέση μεταξύ του μεγέθους της φοροδιαφυγής και του επιπέδου κοινωνικής εμπιστοσύνης: κοινωνίες υψηλής εμπιστοσύνης καταγράφουν περιορισμένη φοροδιαφυγή ενώ κοινωνίες χαμηλής εμπιστοσύνης εμφανίζουν εκτεταμένη φοροδιαφυγή.

Ο όρος «κοινωνική εμπιστοσύνη» νοείται ως μία κοινωνική κατάσταση όπου υπάρχει ένα θεσμικά, κοινωνικά και ηθικά κατοχυρωμένο πλέγμα σταθερών - γενικών και αφηρημένων - κανόνων, αρχών και αξιών που επιτρέπει τη διασφάλιση ενός ικανού βαθμού προβλεπτικότητας της ατομικής/ συλλογικής συμπεριφοράς. Σχηματικά, τα άτομα επιλέγουν να πράξουν κατά τρόπο Α καθώς αναμένουν και από τους υπόλοιπους δρώντες (άτομα, κοινωνία, κράτος) να πράξουν κατά τον ανάλογο ή συγκεκριμένο τρόπο Β. Η δυνατότητα προβλεκτικότητας της ανθρώπινης συμπεριφοράς επιτρέπει την ανάπτυξη και εμβάθυνση σταθερών κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών σχέσεων που αρθρώνονται στην αμοιβαία αναγνώριση συγκεκριμένων προτύπων συμπεριφοράς σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Λόγου χάρη, ο Σκανδιναβός πολίτης πληρώνει με σχετική προθυμία το φορολογικό βάρος που του αναλογεί εφόσον γνωρίζει εκ των προτέρων ότι αφενός οι συμπολίτες του θα πράξουν κατ’ ανάλογο τρόπο και αφετέρου ότι το κράτος θα διαχειριστεί τους δημόσιους πόρους με έναν συγκεκριμένο, κοινωνικά επιθυμητό, τρόπο. Κατά μία έννοια, φαίνεται να λειτουργεί ένα «αόρατος - αυτόματος» μηχανισμός που δημιουργεί ένα σταθερό, συνεκτικό και κοινωνικά - οικονομικά αποτελεσματικό πλαίσιο ατομικών και συλλογικών συμπεριφορών
Προφανώς, σε κοινωνίες χαμηλής εμπιστοσύνης ο παραπάνω μηχανισμός είναι ανύπαρκτος. Επί της ουσίας, δεν υπάρχει καμία πολιτική, κοινωνική και ηθική επιβεβαίωση ότι πολίτες, κράτος και επιχειρήσεις λειτουργούν σε ένα προβλέψιμο, αμοιβαίως αποδεκτό και κοινωνικά επιθυμητό (πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό) περιβάλλον. Η απουσία ενός αποτελεσματικού «κοινωνικού συντονισμού» των ατομικών και συλλογικών συμπεριφορών διαμορφώνει ένα πλαίσιο αβεβαιότητας, δυσπιστίας και καχυποψίας, ενώ ευνοεί την αναπαραγωγή του φαύλου κύκλου κοινωνικών δυσλειτουργιών (με βάση τη θεωρία παιγνίων το πρόβλημα της φοροδιαφυγής είναι το κλασικό "δίλημμα του φυλακισμένου")To αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι η δημιουργία μίας κοινωνίας "τσαμπατζήδων" (free riders), όπου η βασική κοινωνική επιδίωξη είναι η συμμετοχή στα δημόσια/ κοινωνικά οφέλη και η μη συμμετοχή στα αντίστοιχα δημόσια/ κοινωνικά βάρη.

-------------------

Υπό αυτή την έννοια, κρίσιμης σημασίας είναι το ζήτημα των ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων στο τρόπο διαχείρισης, ελέγχου, διανομής (βλ. κοινωνική πολιτική) και αξιολόγησης της δημόσιας δαπάνης.

Τα εικονικά διλήμματα του κ. Καραμανλή και το πραγματικό διακύβευμα των εκλογών

Η εγκυρότητα των επιχειρημάτων του διαγγέλματος του κ. Καραμανλή, ως προς την θεσμική του έκκληση για νέα λαϊκή εντολή στη Ν.Δ., είναι ισχνή, αν όχι ανύπαρκτη. Όχι μόνο για τον προφανή λόγο του πολιτικού παραδόξου (στα όρια του φαιδρού) της διατύπωσης ακριβώς των ίδιων πολιτικών διλημμάτων και συνεπώς της έλλειψης στοιχειώδους πολιτικής “νομιμοποίησης” (δηλαδή ποιος κυβερνά τόσα χρόνια;), αλλά κυρίως διότι -τουλάχιστον- στα δύο κεντρικά επιχειρήματα (δημοσιονομικό, φοροδιαφυγή) του κ. Καραμανλή δεν μπορεί να αποδοθεί ο χαρακτήρας του πολιτικού-εκλογικού διακυβεύματος.
Ο δημοσιονομικός έλεγχος και η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής αποτελούν αυτονόητες υποχρεώσεις των κυβερνώντων, ειδικώς για μία χώρα της Ο.Ν.Ε με τραγικά «δημοσιονομικά» μεγέθη. Κατά μία έννοια, το επιχείρημα του «ζητώ λαϊκή εντολή για να κυβερνήσω» είναι ταυτολογικό, δίχως πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο και νόημα. Η επίκληση της αναγκαιότητας νέας λαϊκής εντολής για την αποφυγή χρεοκοπίας της χώρας δεν παράγει κανένα ουσιαστικό πολιτικό δίλημμα. Επί της ουσίας, ζητείται από το λαό να αποφασίσει ότι δεν θέλει να χρεοκοπήσει η χώρα! Η επιχειρηματολογία του πρωθυπουργού «απογυμνώνει» την έννοια της δημοκρατικής λαϊκής εντολής από την πραγματική θεσμική-πολιτική σημασία της και σαφώς «από-νομιμοποιεί» και «προσβάλλει» την λαϊκή εντολή του 2007.
Όμως, ακόμα και το επιχείρημα των διαρθρωτικών αλλαγών από μόνο του δεν διατυπώνει κανένα πολιτικο-εκλογικό δίλημμα, παρά μόνο εφόσον οι μεταρρυθμίσεις εντάσσονται σε ένα σαφώς οριοθετημένο, συνεκτικό και πολιτικά αιτιολογημένο πλαίσιο. Η μεταρρυθμιστική agenda δημιουργεί πολιτικά διακυβεύματα μόνο όταν εξηγεί το «ποιες αλλαγές και γιατί, πότε και πώς» και τεκμηριώνεται σε μία ορθολογική ανάλυση «κόστους - οφέλους» (ποιοι χάνουν και γιατί, ποιοι κερδίζουν και γιατί) στο πλαίσιο μίας ευρύτερης ιδεολογικής πλατφόρμας (π.χ. προώθηση κοινωνικής & διαγενεακής δικαιοσύνης). Οπότε, το επιχείρημα «ζητώ λαϊκή εντολή για να συνεχίσω (!) -γενικώς- τις μεταρρυθμίσεις» είναι εξίσου δίχως πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο.
Το ουσιαστικό διακύβευμα των εκλογών είναι διττό: α) με ποιες μεταρρυθμίσεις και ποιο παραγωγικό πρότυπο (π.χ πράσινη οικονομία) θα διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις οικονομικής ανάκαμψης και κοινωνικής ευημερίας, β) μετά την κρίση τι, ή εναλλακτικά με ποιους όρους θα γίνει η κοινωνική διαπραγμάτευση (νέο new deal) των όρων της οικονομικής ανάκαμψης. Ουσιαστικά, με ποιο τρόπο θα «αποζημιωθούν» οι κοινωνικές ομάδες που υπόκεινται σήμερα το μεγαλύτερο κόστος της κρίσης (μεταξύ αυτών και εμείς οι νέοι εργαζόμενοι).
Προσδοκούμε απαντήσεις στην προεκλογική περίοδο.

Συζήτηση στο Έθνος για τις πυρκαγιές

Παρέα με τον Θ. Γκούγκλα και τον Π. Σταμπουλίδη συζητάμε με τον κ. Γ. Φώσκολο του Έθνους για τις πρόσφατες πυρκαγιές.

"Η περιβαλλοντική υποβάθμιση από το "ενεργοβόρο" οικονομικό μοντέλο και την άναρχη αστικοποίηση πλαισιώνεται από την αναποτελεσματική αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών και την αδυναμία (ανοχή;) περιορισμού της εκτεταμένης ανομίας και των ανεξέλεγκτων ιδιωτικών συμφερόντων. Το "οικολογικό έλλειμμα" διογκώνεται και συνιστά τεράστια απειλή για τις παρούσες και τις επερχόμενες γενιές".

Μπορείτε να δείτε τη συζήτηση εδώ.

Υ.Γ. Επιστροφή σιγά-σιγά στο blogging. Καλό χειμώνα...

Blogging on holidays...

Kορυφαίο σκίτσο
από τον Patrick Chappatte στην International Herald Tribune

Debate για την Αριστερά (Open Left)

Open Left is a project aimed at renewing the thinking and ideas of the political Left. We seek an open conversation across the Left about the kind of society we want and how we can best bring it about
(click here)

Νεολαιϊστικα πολιτικά πασαλίκια

H ανάγνωση των εξελίξεων στο εσωτερικό της Νεολαίας της Ν.Δ. προκαλεί -μάλλον- αμηχανία (βλ.π.χ. το Βήμα), ειδικώς στους αμύητους στον οργανωμένο νεανικό "πολιτικαντισμό". Αμηχανία διότι, οι νεολαιίστικοι κομματικοί μηχανισμοί αναπαραγωγής των σχέσεων συμφερόντων και οι άρρητοι αξιακοί κώδικες που οριοθετούν τις νόρμες συμπεριφορές που ενυπάρχουν σ' αυτούς, συχνά μας "υπερβαίνουν". Αμηχανία, επιπροσθέτως, διότι, η προσδοκία για την αντικατάσταση του status quo της πολιτικής μετριοκρατίας από μία νέα (σε ηλικία και πολιτική συνείδηση) "πολιτική ελίτ" ακυρώνεται από την έκταση, ένταση και διαβρωτική ισχύ αυτών των μηχανισμών.
Yπάρχει μία ενιαία εσωτερική λογική που διαπερνά τη δομή και λειτουργία αυτής της συλλογικότητας. Πρόκειται για μία φεουδαλικού τύπου οργάνωση, για ένα πασαλίκι, για ένα αυστηρά ιεραρχικό - αναξιοκρατικό σύστημα, μία εκτρωματική αντιγραφή απαρχαιωμένων εξουσιαστικών μηχανισμών, με βάση κατεστημένα -κομματικώς- "συγγενικά δίκτυα" (φίλοι και γνωστοί) και στόχο την ικανοποίηση των συμφερόντων των μελών του σκληρού -ιεραρχικού- πυρήνα, δηλαδή την προνομιακή επικοινωνία με το κόμμα - κράτος και την "εισπήδηση" στο κεντρικό σύστημα εξουσίας (και την επαγγελματική αποκατάσταση). Η λειτουργία της συλλογικότητας υποτάσσεται στην ικανοποίηση των προσωπικών συμφερόντων, που συχνά αποτυπώνονται με πρωτόγονο τρόπο (μπράβοι, πιστολάδες, μυστικές εκλογές, καλπονοθεία κλπ.). Διαφορετικές ομάδες συμφερόντων συγκεντρώνονται γύρω από συγκεκριμένα πρόσωπα (εκλεκτοί πολιτικών στελεχών που αναπαράγουν τις πολιτικές σφαίρες επιρροής στη Νεολαία)
και επιδιώκουν την πρόσβαση στη νομή της εξουσίας.
Η παιδευτική λειτουργία της πολιτικής συλλογικότητας (της συμμετοχής σε μία πολιτική κοινότητα) είναι ανύπαρκτη. Τα μέλη δεν μυούνται σε μία συγκεκριμένη στάση ήθους, πολιτικής αισθητικής, δημόσιας κριτικής, πνευματικής καλλιέργειας, δημιουργικής αυτονομίας και πολιτικής αυτοσυνειδησίας (τι εκπροσωπούμε τελικώς και γιατί). Αντιθέτως, εκπαιδεύονται στην εξουσιολαγνεία, στον χυδαίο πολιτικό παραγοντισμό, στην αυλοκολακεία, στην πολιτική υποκουλτούρα, στην ευτυχία του βολέματος και στην ψευδαίσθηση του προσωπικού κύρους. Εραστές της λιγότερης προσπάθειας, υπερασπιστές του εύκολου βολέματος, της παράκαμψης των παραδοσιακών κριτηρίων κοινωνικής κινητικότητας (επαγγελματικό/ επιστημονικό ήθος και επάρκεια), με νοοτροπία φανατισμένου οπαδού, εθισμένοι στη συναλλαγή και τον πολιτικό αμοραλισμό και φτιασιδωμένοι πίσω από φλύαρες -ηθικές και αξιακές- ρητορείες (άραγε, τι νοήμα έχει η πίστη σε ένα σύστημα αξιών όταν δεν μετασχηματίζεται σε στάση ζωής και πολιτική πρακτική;), διαγράφουν μία αποκαρδιωτική πολιτική προοπτική.

Livestream - WORLD REFUGEE DAY 2009

Livestream - WORLD REFUGEE DAY 2009

Shared via AddThis

Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση για τα μεταναστευτικά ζητήματα, που -δυστυχώς- διεξάγεται σε ένα πλαίσιο που κυριαρχούν οι αφόρητες απλουστεύσεις, οι κραυγές, ο λαϊκισμός και οι ιδεοληψίες, η παγκόσμια ημέρα προσφύγων συνιστά ένα καλό κίνητρο για την πληροφόρηση σχετικά με το ζήτημα του σύγχρονου προσφυγικού φαινομένου, ως μία κρίσιμη διάσταση του ευρύτερου μεταναστευτικού φαινομένου. Η πολιτική, ανθρωπιστική και διοικητική αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος, ειδικότερα η πολιτική ασύλου, η προστασία των προσφύγων, η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η διεθνής συνεργασία, είναι εξαιρετικά σημαντικά θέματα που έχουν παραμεληθεί στο δημόσιο διάλογο.

Χρήσιμα link:
Un Refugee Agency
European Court of Human Rights
World Refugee Day Live
European Council on Refugees and Exiles
Μελέτη: Θεσμικό Πλαίσιο της Μετανάστευσης σε Εθνικό και Ευρωπαϊκό Επίπεδο
Συλλογή κειμένων και συνδέσμων

Η ήττα της ευρωπαϊκής αριστεράς: μερικές γενικές εκτιμήσεις

Η απόπειρα μίας γενικής εξήγησης της απογοητευτικής εκλογικής επίδοσης των σοσιαλδημοκρατικών/σοσιαλιστικών κομμάτων στις ευρωεκλογές δύσκολα οδηγεί σε -απολύτως- ασφαλή συμπεράσματα. Το ισχυρό ποσοστό αποχής, οι διαφορετικές κοινωνικοθεσμικές «ευρωαντιλήψεις» και οι ιδιαιτερότητες των εθνικών πολιτικών συγκυριών συνθέτουν ένα ειδικότερο πλαίσιο που -μάλλον- ενθαρρύνει περισσότερο τις επιμέρους ερμηνείες (για τα εθνικά κόμματα), παρά τις καθολικές προσεγγίσεις (για την ευρωπαϊκή αριστερά). Ωστόσο, πέρα από τις εθνικές ιδιαιτερότητες, ο κοινός παρονομαστής της οικονομικής κρίσης επιτρέπει το ρίσκο της διατύπωσης μερικών χρήσιμων γενικών εκτιμήσεων.

Αν και -φαινομενικά- η οικονομική κρίση διαμορφώνει ευνοϊκές συνθήκες για την ιδεολογική “ανάκαμψη” των σοσιαλδημοκρατικών/ σοσιαλιστικών κομμάτων και διευρύνει τα περιθώρια της πολιτικοκοινωνικής τους επιρροής, η εκλογική επίδοση της ευρωπαϊκής αριστεράς υποδεικνύει την αναποτελεσματική πολιτική διαχείριση της συγκυρίας και την αδυναμία άρθρωσης ενός πειστικού και κοινωνικά ελκυστικού πολιτικού λόγου. Μερικά κρίσιμα σημεία είναι τα ακόλουθα:

α) Η ένταση, η έκταση, το βάθος και η ταχύτητα εξέλιξης της οικονομικής κρίσης -πιθανώς- παρέσυρε τις περισσότερο ριζοσπαστικές εκδοχές της ευρωπαϊκής αριστεράς στην εκδήλωση παρορμητικών και συχνά επιπόλαιων αντιδράσεων. Η επιμονή στην αντισυστημική ρητορική (το τέλος του καπιταλισμού) και κυρίως το θολό πολιτικό πρόταγμα (μετά την κρίση τι;), ειδικώς σε συνθήκες δυσπιστίας, φόβου και αβεβαιότητας όπου (εμπειρικά) παρατηρούνται συντηρητικές αναδιπλώσεις, δεν αποδεικνύεται ότι συνιστούν μία πειστική πολιτική - εκλογική agenda.

β) Η οικονομική κρίση απομυθοποιεί τις νεοφιλελεύθερες ουτοπίες και τη -μέχρι πρότινος ιδεοπολιτική κυριαρχία- της πλασματικής οικονομίας. Ωστόσο, η διαπίστωση περί της αδυναμίας αυτορρύθμισης των αγορών και της αναγκαιότητας της ρυθμιστικής παρέμβασης του κράτους δεν είναι καινούρια. Οι σοσιαλιστές παγιδεύτηκαν σε μία στερεοτυπική ρητορεία για τις αδυναμίες της αγοράς και την κρατική παρεμβατικότητα, δίχως να προσεγγίσουν με σαφήνεια τα κεντρικά ζητήματα της ιδεολογικής - προγραμματικής τους ταυτότητας: τι κράτος (αγορά) και γιατί, πόσο κράτος (αγορά) και πού, ποιες προοδευτικές μεταρρυθμίσεις, πότε και πώς; Επομένως, δεν έπεισαν (ξανά) ότι αποτελούν πειστική, ελκυστική και αξιόπιστη εναλλακτική επιλογή. Άλλωστε, η κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας δεν είναι τωρινή. Η οικονομική κρίση αναδεικνύει με εμφατικό τρόπο ότι η σοσιαλδημοκρατία εξακολουθεί να έχει πρόβλημα ιδεολογικοπολιτικής ταυτότητας, ειδικώς μετά τον έντονο σκεπτικισμό που αναπτύσσεται για τη λογική του «τρίτου δρόμου».

γ)Η αμηχανία των σοσιαλιστών και η επιμονή στα κοινότυπα επιχειρήματα δεν οδήγησαν στην ανάκτηση του ζωτικού πολιτικού χώρου (μεσοστρώματα), που φαίνεται να παραμένει στην πολιτική επιρροή της περισσότερο ευέλικτης (βλ. χρήση «σοσιαλδημοκρατικών εργαλείων και ρητορικής για την αντιμετώπιση της κρίσης) δεξιάς. Η ηγεμονική σταθερότητα της δεξιάς παραμένει αξιοσημείωτη εξαιτίας του ισχυρού -ορισμένες φορές κυνικού- πραγματισμού της. Η προγραμματική ευελιξία της δεξιάς και η οικειοποίηση κρίσιμων κοινωνικών ζητημάτων (π.χ. δημόσια ασφάλεια, μετανάστευση) επιτείνει την αμηχανία της αριστεράς αναδεικνύοντας την προγραμματική της σύγχυση και τον θολό πολιτικό της λόγο.

δ) Η ευρωπαϊκή αριστερά δυσκολεύεται να αντλήσει από την ιστορική πολιτική της παράδοση την ικανότητα να λειτουργεί ως φορέας προώθησης και εγγύησης «κοινωνικών συμβολαίων». Η προοπτική ενός new deal, μίας ευρύτερης συμφωνίας κράτους - κεφαλαίου - εργασίας, με σαφείς υποχρεώσεις και δεσμεύσεις στο “παρόν” και στο “μέλλον”, ώστε οι θυσίες της εργασίας σήμερα να «αποζημιωθούν» αύριο, δεν αρθρώθηκε σε ένα συνεκτικό συλλογικό ευρωπαϊκό πολιτικό πλαίσιο, ώστε να μετασχηματιστεί σε ένα νέο όραμα για την «κοινωνική Ευρώπη».